જામનગર: આજના વૈશ્વિકીકરણના યુગમાં દુનિયાના એક ખૂણે બનતી ઘટના બીજા છેડે કેવી મોટી અસર કરી શકે છે, તેનો જીવતોજાગતો પુરાવો હાલમાં જોવા મળી રહ્યો છે. ભારતના સામાન્ય ઘરના રસોડામાં વપરાતો લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) અને અમેરિકાના સૌથી ધનિક રાજ્ય કેલિફોર્નિયાના પેટ્રોલ પંપ પર મોટરચાલકો દ્વારા ચૂકવવામાં આવતી કિંમતો વચ્ચે એક સીધો અને આશ્ચર્યજનક સંબંધ સામે આવ્યો છે. ઈરાન-યુએસ-ઈઝરાયલ સંઘર્ષના કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) માંથી ઉર્જા પ્રવાહ ખોરવાઈ જતાં આ આખી કટોકટી સર્જાઈ છે, જેની અસર હવે હજારો માઈલ દૂર ભારતથી લઈને અમેરિકા સુધી વર્તાઈ રહી છે.

વાસ્તવમાં, ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો ૯૦ ટકાથી વધુ LPG મધ્ય પૂર્વના દેશોમાંથી આયાત કરે છે. પરંતુ આ દરિયાઈ માર્ગ બંધ થવાને કારણે ભારતમાં LPG પુરવઠાની ભારે અછત ઊભી થઈ છે. સ્થિતિ એટલી ગંભીર છે કે દેશના કેટલાક ભાગોમાં ગેસ સિલિન્ડર માટે લાંબી કતારો લાગી રહી છે. આ કટોકટીને પહોંચી વળવા માટે ભારત સરકારે દેશની તમામ રિફાઇનરીઓને સ્થાનિક બજાર માટે LPGનું ઉત્પાદન મહત્તમ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. ભારત સરકારના આ એક નિર્ણયે અમેરિકાના કેલિફોર્નિયામાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે.

રિલાયન્સનો મોટો નિર્ણય અને કેલિફોર્નિયામાં પેટ્રોલના ભાવ ભડકે બળ્યા

ગુજરાતના જામનગરમાં વિશ્વનું સૌથી મોટું રિફાઇનરી સંકુલ ચલાવતી રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (Reliance Industries) એ આ મહિને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ સ્થાનિક સ્તરે LPG સપ્લાય જાળવી રાખવા માટે 'આલ્કાઇલેટ્સ' (Alkylates) નું ઉત્પાદન અને નિકાસ ઘટાડી રહ્યા છે. આલ્કાઇલેટ એ એક એવું કેમિકલ (ઇંધણ ઉમેરણ) છે જે પેટ્રોલને વધુ સ્વચ્છ અને પ્રદૂષણમુક્ત બનાવે છે. અમેરિકાનું કેલિફોર્નિયા રાજ્ય તેના કડક પર્યાવરણીય નિયમો અને ધુમ્મસ ઘટાડવાના ધોરણોને કારણે આ ખાસ કેમિકલવાળા પેટ્રોલનો જ ઉપયોગ કરે છે અને તે ભારતની નિકાસ પર ખૂબ નિર્ભર છે.

Kpler ના ડેટા અનુસાર, એપ્રિલ મહિનામાં ભારતની આલ્કાઇલેટ નિકાસ ઘટીને માત્ર ૩૩,૦૦૦ બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ છે, જે માર્ચ મહિના કરતાં સીધી અડધી છે. અમેરિકન પેટ્રોલિયમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી મેસન હેમિલ્ટને જણાવ્યું હતું કે, "ભારતની રિફાઇનરીઓ દ્વારા આલ્કાઇલેટની નિકાસ ઘટાડવાના કારણે કેલિફોર્નિયાના ગેસોલિન માર્કેટ પર અભૂતપૂર્વ દબાણ આવ્યું છે."

કેલિફોર્નિયામાં પેટ્રોલ પ્રતિ ગેલન $૬.૫૦ ને પાર થવાની આશંકા

ગેસબડી (GasBuddy) ના ડેટા દર્શાવે છે કે પુરવઠાની આ તંગીના કારણે કેલિફોર્નિયામાં પેટ્રોલના સરેરાશ ભાવ $૬.૧૪ પ્રતિ ગેલન સુધી પહોંચી ગયા છે. વિશ્લેષકો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો ભારત તરફથી સપ્લાય હજુ ઓછો થશે, તો આગામી અઠવાડિયામાં આ કિંમતો $૬.૫૦ ને પણ પાર કરી જશે.

બીજી તરફ, ભારતમાં આ આંતરરાષ્ટ્રીય વિક્ષેપના કારણે નાના ઉદ્યોગો અને રેસ્ટોરાં ઉદ્યોગ મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે. બજારમાં કાળાબજારના અહેવાલો પણ સામે આવી રહ્યા છે. આ કટોકટી દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંઘર્ષો માત્ર સરહદો પૂરતા મર્યાદિત નથી રહેતા, પરંતુ તે સામાન્ય માણસના ખિસ્સા અને રસોડાના બજેટને પણ સીધી અસર કરે છે.