કેઇર્ન્સ (ઓસ્ટ્રેલિયા), તા.૧૮: દરિયાના ઊંડા પાણીમાં કુદરતે એવા અદભુત જીવો છુપાવી રાખ્યા છે કે જ્યારે પણ તે દુનિયાની સામે આવે છે, ત્યારે વૈજ્ઞાનિકો પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ જાય છે. તાજેતરમાં સંશોધન વૈજ્ઞાનિકોની એક ટીમે સમુદ્રના પેટાળમાંથી 'ઘોસ્ટ પાઇપફિશ' (Ghost Pipefish) ની એક એવી વિચિત્ર અને સંપૂર્ણપણે નવી પ્રજાતિ શોધી કાઢી છે, જેનો દેખાવ બાળકોના લોકપ્રિય ટીવી શો "સેસેમ સ્ટ્રીટ" ના એક ફેમસ પાત્ર જેવો છે. આ રુવાંટીવાળી નારંગી માછલીનું સત્તાવાર વૈજ્ઞાનિક નામ હવે 'સોલેનોસ્ટોમસ સ્નફલ્યુપેગસ' (Solenostomus snufflyupagus) રાખવામાં આવ્યું છે. ખુશીની વાત એ છે કે શોના સર્જકોએ પણ માછલીના આ મજેદાર ઉપનામને ખુશી-ખુશી સ્વીકારી લીધું છે.

આ અનોખી માછલીની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેનું લાંબુ નાક અને આખા શરીર પર ફેલાયેલા વાળ જેવા દેખાતા નારંગી રંગના તંતુઓ (Filaments) છે. કોરલ રીફ એટલે કે પરવાળાના ખડકોની વચ્ચે આ માછલી પોતાનો રંગ એવો બદલે છે કે તેને સામાન્ય આંખોથી જોવી અશક્ય બની જાય છે.

સ્કુબા ડાઇવિંગ દરમિયાન પહેલીવાર દેખાઈ અજાયબી: વૈજ્ઞાનિક પણ મૂંઝાયા

આ માછલીની શોધ પાછળની વાર્તા પણ ઘણી રસપ્રદ છે. વર્ષ ૨૦૦૧ માં ઓસ્ટ્રેલિયાના પોર્ટ સ્ટીફન્સ ફિશરીઝ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના મુખ્ય સંશોધન વૈજ્ઞાનિક ડૉ. ડેવિડ હરાસાતી પપુઆ ન્યુ ગિનીમાં એક ડાઇવિંગ ટ્રીપ પર ગયા હતા. ત્યાં સમુદ્રના તળિયે કોરલમાંથી પસાર થતી વખતે તેમની નજર આ વિચિત્ર જીવ પર પડી. તેના અનોખા દેખાવે ડૉ. ડેવિડને ભારે મૂંઝવણમાં મૂકી દીધા.

તેમણે પાણીની અંદર જ આ માછલીના કેટલાક ફોટા લીધા અને ઘરે આવીને દરિયાઈ જીવો પરના પોતાના તમામ પુસ્તકો ફેરવી નાખ્યા. પરંતુ, દુનિયાના કોઈ પુસ્તકમાં આ માછલીનો કોઈ રેકોર્ડ કે ફોટો નહોતો. ડૉ. હરાસાતીએ તે ક્ષણને યાદ કરતા કહ્યું, "મને સમજાયું કે આપણે વિજ્ઞાન જગત માટે તદ્દન નવી જ વસ્તુ જોઈ રહ્યા છીએ. તમારી કારકિર્દીમાં આવી ક્ષણો વારંવાર નથી આવતી, જ્યાં તમને અહેસાસ થાય કે તમે એક એવી પ્રજાતિ જોઈ રહ્યા છો જેનું આ પહેલાં ક્યારેય કોઈ માણસે દસ્તાવેજીકરણ કર્યું નથી."

શોધ પૂર્ણ કરવા માટે જોવી પડી ૨૦ વર્ષની લાંબી રાહ!

આ માયાવી ઘોસ્ટ પાઇપફિશને ફરીથી શોધવા માટે ડૉ. હરાસાતીને ૨૦ વર્ષ જેટલી લાંબી રાહ જોવી પડી હતી. આખરે વર્ષ ૨૦૨૦ માં, ઉત્તર ઓસ્ટ્રેલિયાના કેઇર્ન્સ (Cairns) શહેરમાં દરિયા કિનારે આ જીવ ફરીથી જોવા મળ્યો હોવાના અહેવાલ મળ્યા. સમાચાર મળતા જ ડૉ. હરાસાતી અને તેમના સંશોધન ભાગીદાર ગ્રાન્ટ શોર્ટ તરત જ ત્યાં પહોંચી ગયા.

લાંબી શોધખોળ બાદ તેઓ આ પ્રજાતિની નર અને માદાની એક જોડીને સફળતાપૂર્વક પકડવામાં સફળ રહ્યા. વૈજ્ઞાનિકોએ લેબોરેટરીમાં તેની યોગ્ય તપાસ કરી અને સાબિત કર્યું કે આ ખરેખર એક નવી જ પ્રજાતિ છે. તાજેતરમાં જ પ્રખ્યાત સાયન્સ જર્નલ 'ફિશ બાયોલોજી' માં આ માછલીનું સત્તાવાર વર્ણન પ્રથમ વખત પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું છે.

'સેસેમ સ્ટ્રીટ' ની ટીમ પણ રોમાંચિત થઈ ઉઠી

આ માછલીની શોધનો સૌથી ક્યૂટ અને રોમાંચક હિસ્સો ગયા વર્ષે સામે આવ્યો. જ્યારે વૈજ્ઞાનિકોએ શોધી કાઢ્યું કે આ રુંવાટીદાર, નારંગી, લાંબી થડ અને નાની આંખોવાળી માછલી હૂબહૂ 'સેસેમ સ્ટ્રીટ' ના પાત્ર જેવી દેખાય છે, ત્યારે તેમણે આ શો પાછળની બિનનફાકારક સંસ્થા 'સેસેમ વર્કશોપ' નો સંપર્ક કર્યો. વૈજ્ઞાનિકોએ શોના મુખ્ય પાત્ર 'બિગ બર્ડ' ના બેસ્ટ ફ્રેન્ડ 'શ્રી સ્નફલ્યુપેગસ' ના નામ પરથી માછલીનું નામ રાખવાની પરવાનગી માંગી, જેને ટીમે ખૂબ જ આનંદ સાથે મંજૂરી આપી દીધી.

સેસેમ વર્કશોપના વૈશ્વિક શિક્ષણના સિનિયર વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ રોઝમેરી ટ્રુગ્લિયોએ (Ph.D.) જણાવ્યું હતું કે, "વિજ્ઞાનને કલ્પના, રમત અને અવનવી શોધ સાથે જોડવાનો હેતુ 'સેસેમ સ્ટ્રીટ' નો હંમેશાથી રહ્યો છે અને આ અનોખી માછલી તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે." વૈજ્ઞાનિકોના મતે આ શોધ સાબિત કરે છે કે આપણા મહાસાગરો હજુ પણ અસંખ્ય વનસ્પતિઓ અને અજાણ્યા જીવોથી ભરેલા છે જે માણસની નજરે ચઢવાના બાકી છે.