નવી દિલ્‍હી તા.૨૨: ભારતના કાચા તેલનું આયાત બિલ એપ્રિલ-જૂન ત્રિમાસિક ગાળામાં ૬૧% વધીને ૪૯.૮ અબજ ડોલર પર પહોંચી ગયું છે, જ્‍યારે આયાતનો જથ્‍થો ૪% ઓછો રહ્યો છે. તેનું મુખ્‍ય કારણ અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની ઊંચી કિમતો રહી છે. ખાસ વાત એ છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતે ગયા વર્ષની સરખામણીએ ઓછું કાચું તેલ ખરીદ્યું, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની ઊંચી કિમતોને કારણે આયાત પરનો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે વધી ગયો છે.

પેટ્રોલિયમ પ્‍લાનિંગ એન્‍ડ એનાલિસિસ સેલ (PPAC)ના આંકડા મુજબ, એપ્રિલ-જૂન ક્‍વાર્ટરમાં ભારતે ૫૯.૮ મિલિયન ટન કાચું તેલ આયાત કર્યું, જ્‍યારે ગયા વર્ષે આ જ ત્રણ મહિનામાં આ આંકડો ૬૨.૬ મિલિયન ટન હતો. એટલે કે આયાતના જથ્‍થામાં લગભગ ૪% નો ઘટાડો થયો, પરંતુ કુલ બિલ ૬૧% વધી ગયું. જો માત્ર જૂન મહિનાની વાત કરીએ તો, ભારતે ૧૮.૯ મિલિયન ટન કાચું તેલ આયાત કર્યું, જે ગયા વર્ષના જૂન મહિના કરતાં ૭% ઓછું છે. આમ છતાં, જૂનનું આયાત બિલ ૪૮% વધીને ૧૪.૭ અબજ ડોલર થઈ ગયું.

ઇમ્‍પોર્ટ બિલ વધવાનું સૌથી મોટું કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની કિમતોમાં તીવ્ર ઉછાળો રહ્યો. એપ્રિલ અને મે દરમિયાન બ્રેન્‍ટ ક્રૂડ ઓઇલની કિમત કેટલીય વાર ૧૦૦ ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગઈ હતી. નિષ્‍ણાતોના મતે, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્‍ચે વધતા લશ્‍કરી તણાવ અને હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટ (Strait of Hormuz) બંધ થવાને કારણે તેલના ભાવમાં તેજી આવી. આ માર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્‍વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. અહીં કોઈપણ પ્રકારના અવરોધની અસર સમગ્ર વિશ્વના તેલ બજાર પર પડે છે.

એપ્રિલમાં બ્રેન્‍ટ ક્રૂડની કિમત પહેલા યુદ્ધવિરામના અહેવાલો બાદ લગભગ ૯૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી ઘટી ગઈ હતી, પરંતુ મહિનાના અંતમાં તણાવ વધતાં તે ૧૨૬ ડોલર પ્રતિ બેરલથી પણ ઉપર પહોંચી ગઈ. મે મહિનામાં પણ કિમતો લાંબા સમય સુધી ૧૧૦ ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર રહી. જૂનમાં સરેરાશ કિમત ઘટીને ૮૩.૨૨ ડોલર પ્રતિ બેરલ ચોક્કસ આવી, પરંતુ ક્‍વાર્ટરની એકંદર અસર ભારતના આયાત બિલ પર સ્‍પષ્ટપણે જોવા મળી.

ભારત તેની જરૂરિયાતનું ૮૫% થી વધુ કાચું તેલ વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. તેથી તેલની કિમતોમાં થોડો વધારો પણ દેશની અર્થવ્‍યવસ્‍થા પર મોટી અસર પાડે છે. જો કાચા તેલના ભાવ લાંબા સમય સુધી આવા જ રહેશે, તો તેનાથી ભારતનું આયાત બિલ, ચાલુ ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) અને ફુગાવો (મોંઘવારી) વધી શકે છે. ભારત દર વર્ષે લગભગ ૧.૮ થી ૨ અબજ બેરલ કાચું તેલ આયાત કરે છે. આવી સ્‍થિતિમાં, જો તેલની કિમત પ્રતિ બેરલ ૧ ડોલર વધે છે, તો દેશનું આયાત બિલ વાર્ષિક લગભગ ૨ અબજ ડોલર વધી શકે છે.