સ્ટોકહોમ : ભૌતિકશાસ્ત્ર (Physics) ક્ષેત્રે અપ્રતિમ અને યુગપ્રવર્તક યોગદાન આપવા બદલ પ્રોફેસર ફ્રાન્સિસ હેલ્ઝન (Francis Halzen) ને વર્ષ ૨૦૨૬ના ફિઝિક્સના નોબેલ પ્રાઈઝથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. રોયલ સ્વીડિશ એકેડેમી ઓફ સાયન્સિસ દ્વારા ૬ ઓક્ટોબરના રોજ સ્ટોકહોમ ખાતે આ પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. બ્રહ્માંડમાંથી આવતા અત્યંત ઉચ્ચ ઉર્જા ધરાવતા ન્યુટ્રિનો કણોની શોધ અને તેના અભ્યાસ માટે એન્ટાર્કટિકામાં સ્થાપિત વિશાળ 'આઇસક્યુબ ન્યુટ્રિનો ઓબ્ઝર્વેટરી' (IceCube Neutrino Observatory) ના નિર્માણમાં તેમના નિર્ણાયક યોગદાન બદલ આ સર્વોચ્ચ એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો છે.

યુનિવર્સિટી ઓફ વિસ્કોન્સિન-મેડિસનના ભૌતિકશાસ્ત્રી ફ્રાન્સિસ હેલ્ઝને દાયકાઓ સુધી બ્રહ્માંડના સૌથી ઊંડા રહસ્યોને સમજવા માટે સંશોધનો કર્યા છે. ન્યુટ્રિનો એવા રહસ્યમય કણો છે જે પદાર્થમાંથી કોઈ પણ અડચણ વગર પસાર થઈ જાય છે, જેના કારણે તેમને પકડવા અને તેમનો અભ્યાસ કરવો વિજ્ઞાનીઓ માટે અત્યંત મુશ્કેલ પડકાર હતો. આ કણોને 'ભૂતિયા કણો' (Ghost Particles) પણ કહેવામાં આવે છે, કારણ કે તેઓ સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં મુક્તપણે ભ્રમણ કરે છે પરંતુ સામાન્ય પદાર્થો સાથે પ્રતિક્રિયા આપતા નથી.

આ મુશ્કેલ કણોની ઓળખ કરવા માટે પ્રોફેસર હેલ્ઝન અને તેમની ટીમે એન્ટાર્કટિકાના બરફની અંદર એક ઘન કિલોમીટર જેટલી વિશાળ આઇસક્યુબ ઓબ્ઝર્વેટરીનું નિર્માણ કર્યું હતું. બરફની ઊંડાઈમાં સેન્સર ગોઠવીને તેમણે દૂરના આકાશગંગાઓ, બ્લેક હોલ અને સુપરનોવા વિસ્ફોટોમાંથી આવતા કોસ્મિક ન્યુટ્રિનોને શોધી કાઢવામાં સફળતા મેળવી હતી. આ શોધથી એસ્ટ્રોફિઝિક્સ (ખગોળ ભૌતિકશાસ્ત્ર) ના ક્ષેત્રમાં એક નવી જ ક્રાંતિનો પ્રારંભ થયો છે.

નોબેલ કમિટીએ આ પુરસ્કારની જાહેરાત કરતા જણાવ્યું હતું કે, પ્રોફેસર હેલ્ઝનના નેતૃત્વ હેઠળના આઇસક્યુબ પ્રોજેક્ટે ખગોળશાસ્ત્ર માટે એક નવું બારી-બારણું ખોલી આપ્યું છે. તેમના આ સંશોધનને કારણે આપણે હવે બ્રહ્માંડના એવા હિસ્સાઓ અને ઉર્જા સ્રોતો વિશે માહિતી મેળવી શકીએ છીએ, જે પહેલાં પરંપરાગત ટેલિસ્કોપ કે પ્રકાશ આધારિત સાધનો દ્વારા જોવી અશક્ય હતી. આ શોધ બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ અને પ્રક્રિયાઓને સમજવા માટે માઇલસ્ટોન સાબિત થઈ છે.

વિજ્ઞાન જગતમાં આ જાહેરાત બાદ ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે અને વિશ્વભરના અગ્રણી વિજ્ઞાનીઓએ પ્રોફેસર ફ્રાન્સિસ હેલ્ઝનને અભિનંદન પાઠવ્યા છે. ભૂતકાળમાં ન્યુટ્રિનો અને કોસ્મિક કણો સંબંધિત પ્રાથમિક સંશોધનો માટે પણ નોબેલ પુરસ્કારો અપાયા છે, પરંતુ અત્યંત ઉચ્ચ ઉર્જા ધરાવતા કોસ્મિક ન્યુટ્રિનોની પ્રત્યક્ષ શોધ માટેનો આ પ્રથમ ઐતિહાસિક વિજય છે.

આ નોબેલ પુરસ્કાર અંતર્ગત વિજેતાને સ્વર્ણચંદ્રક, પ્રશસ્તિપત્ર અને નિર્ધારિત રોકડ પુરસ્કાર રાશી એનાયત કરવામાં આવશે. આ એવોર્ડ આગામી ડિસેમ્બર મહિનામાં સ્ટોકહોમ ખાતે યોજાનારા એક ભવ્ય સમારોહમાં પ્રોફેસર હેલ્ઝનને વિધિવત રીતે પ્રદાન કરવામાં આવશે, જે બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે એક નવી દિશા કંડારશે.