પેરિસ, તા. ૧૬: માનવ જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચેની મર્યાદાઓ પર વર્ષોથી ચાલી રહેલી વૈશ્વિક ચર્ચા વચ્ચે ફ્રાન્સે એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને સીમાચિહ્નરૂપ પગલું ભર્યું છે. લાંબી ચર્ચાઓ અને કાનૂની મંથન બાદ, ફ્રાન્સની નેશનલ એસેમ્બલી (નીચલા ગૃહે) બુધવારે એક એવું બિલ પસાર કર્યું છે જે અસાધ્ય અને પીડાદાયક બીમારીઓથી ઘેરાયેલા દર્દીઓને પોતાની મરજીથી ગૌરવપૂર્ણ રીતે 'સહાયક મૃત્યુ' (Assisted Dying) સ્વીકારવાનો કાનૂની અધિકાર આપે છે. ગૃહમાં આ બિલના સમર્થનમાં ૨૯૧ જ્યારે વિરોધમાં ૨૪૧ મતો પડ્યા હતા.

આ નવા કાયદા હેઠળ, જો કોઈ દર્દી શારીરિક રીતે સક્ષમ ન હોય, તો ડૉક્ટર અથવા નર્સની દેખરેખ હેઠળ તેને ઘાતક દવાઓ આપીને પીડામુક્ત કરવામાં આવશે. જોકે, આ માટે દર્દીનું ફ્રેન્ચ નાગરિક હોવું, ઉંમર ૧૮ વર્ષથી વધુ હોવી અને મેડિકલ ટીમ દ્વારા તેની બીમારી સાચે જ અસાધ્ય હોવાની પુષ્ટિ કરવી અનિવાર્ય રહેશે. જો આ બિલ કાયદો બનશે, તો ફ્રાન્સ વિશ્વનો આવો ૧૪મો દેશ બની જશે.

વિશ્વના કયા દેશોમાં આ પ્રથા કાયદેસર છે?

આ વૈશ્વિક યાદી પર નજર કરીએ તો વિશ્વના ઘણા દેશોએ આ સંવેદનશીલ વિષયને કાનૂની માન્યતા આપી છે:

૧. ઓસ્ટ્રિયા: વર્ષ ૨૦૨૨થી ગંભીર અને અસાધ્ય બીમારીથી પીડાતા પુખ્ત વયના લોકો માટે અહીં આ પ્રથા માન્ય છે.
૨. બેલ્જિયમ: ૨૦૦૨થી સૌથી ઉદાર કાયદો ધરાવે છે, જ્યાં સગીરોને પણ અમુક શરતો હેઠળ આ અધિકાર મળે છે.
૩. કેનેડા: વર્ષ ૨૦૧૬થી અહીં ફેડરલ કાયદા હેઠળ તબીબી સહાયથી મૃત્યુ સ્વીકાર્ય છે.
૪. કોલંબિયા: ૧૯૯૭માં ઈચ્છામૃત્યુને ગુનાહિત શ્રેણીમાંથી બહાર કરનાર આ લેટિન અમેરિકાનો પ્રથમ દેશ બન્યો હતો.
૫. ક્યુબા: ડિસેમ્બર ૨૦૨૩માં આરોગ્ય માળખામાં 'ગૌરવપૂર્ણ મૃત્યુ'ના અધિકારનો સમાવેશ કરાયો.
૬. ઇક્વાડોર: ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪માં અદાલતે ચુકાદો આપ્યો કે જીવન જીવવાનો અર્થ પીડા સહન કરવાનો બિલકુલ નથી.
૭. જર્મની: ૨૦૨૦થી કોર્ટે અહીં 'સ્વ-નિર્ધારિત મૃત્યુના અધિકાર'ને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકાર તરીકે સ્વીકાર્યો છે.
૮. લક્ઝમબર્ગ: ૨૦૦૯થી અહીં અસાધ્ય રોગવાળા દર્દીઓ માટે કાનૂની જોગવાઈ છે.
૯. નેધરલેન્ડ: વર્ષ ૨૦૦૨માં સહાયિત મૃત્યુને કાયદેસર બનાવનાર તે વિશ્વનો સર્વપ્રથમ દેશ હતો.
૧૦. ન્યુઝીલેન્ડ: ૨૦૨૦માં ઐતિહાસિક લોકમત (રેફરન્ડમ) બાદ ૨૦૨૧થી આ સેવા સત્તાવાર રીતે શરૂ કરાઈ.
૧૧. સ્પેન: માર્ચ ૨૦૨૧થી ક્રોનિક અને અસહ્ય વેદના આપતી બીમારીઓ માટે કાયદો મંજૂર કરાયો.
૧૨. સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ: અહીં સહાયિત મૃત્યુને તબીબી પ્રક્રિયાને બદલે એક મહત્વપૂર્ણ નાગરિક અધિકાર માનવામાં આવે છે.
૧૩. ઉરુગ્વે: ઓક્ટોબર ૨૦૨૫માં કાયદો પસાર કરીને આ પ્રથાને લીલી ઝંડી આપવામાં આવી છે.

જ્યાં આંશિક રીતે કાયદેસરતા છે:
વિશ્વના કેટલાક દેશોના ચોક્કસ રાજ્યો કે પ્રાંતોમાં જ આ કાયદો લાગુ છે:

ઓસ્ટ્રેલિયા: ઉત્તરી પ્રદેશ સિવાયના તમામ રાજ્યોમાં ૨૦૧૯થી ૨૦૨૩ વચ્ચે આ કાયદો લાગુ કરાયો છે.
ઇટાલી: ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં ટસ્કની પ્રાંત આ અધિકાર આપનાર દેશનો પ્રથમ વિસ્તાર બન્યો છે.
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (USA): અમેરિકાના ઓરેગોન સહિત ૧૦ રાજ્યો અને વોશિંગ્ટન ડી.સી.માં તે કાયદેસર છે, જ્યારે ન્યુ યોર્કમાં ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં આ જોગવાઈ અમલી બનશે.

માનવ ગૌરવ અને પીડામુક્ત મૃત્યુના આ કાયદા તરફ હવે ફ્રાન્સ પણ મક્કમતાથી આગળ વધી રહ્યું છે, જે માનવ અધિકારોના ઇતિહાસમાં એક ખૂબ મોટું પરિવર્તન દર્શાવે છે.