અમદાવાદ: આધુનિક યુગમાં હવાઈ માર્ગે મુસાફરી કરતી વખતે પ્લેનમાં બેસતાની સાથે જ એરપોર્ટ પર અથવા વિમાનના ક્રૂ મેમ્બર્સ દ્વારા મુસાફરોને અચૂકપણે એવો આદેશ આપવામાં આવે છે કે તેઓ પોતાના મોબાઈલ ફોનને તાત્કાલિક 'એરપ્લેન મોડ' અથવા 'ફ્લાઇટ મોડ' પર મૂકી દે. મોટાભાગના પ્રવાસીઓ આ સૂચનાને માત્ર એક સામાન્ય નિયમ માનીને અવગણી નાખતા હોય છે, પરંતુ શું તમે ક્યારેય એ જાણવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ હવામાં ઉડતા વિમાનમાં આ નિર્દેશનું પાલન ન કરે અને ફોનને ચાલુ રહેવા દે, તો વાસ્તવમાં શું પરિણામ આવી શકે છે? ઉડ્ડયન ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને એરલાઇન્સ કંપનીઓ દ્વારા આ મામલે કેમ આટલી કડકાઈ દાખવવામાં આવે છે તેની પાછળ એક અત્યંત ગંભીર તકનીકી કારણ છુપાયેલું છે.
જ્યારે કોઈ વિમાન આકાશમાં હજારો ફૂટની ઊંચાઈ પર ગતિ કરતું હોય છે, ત્યારે તે જમીન પર સ્થાપિત એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ (ATC) રૂમ સાથે રેડિયો તરંગો અને વાયરલેસ પ્રણાલીના માધ્યમથી સતત સંપર્કમાં રહેતું હોય છે. આ અત્યાધુનિક કમ્યુનિકેશન નેટવર્ક દ્વારા જ વિમાનની ચોક્કસ દિશા, ગતિ, ઊંચાઈ તેમજ લેન્ડિંગ અને ટેક-ઓફ અંગેની તમામ નિર્ણાયક સૂચનાઓ સીધી પાઇલટના હેડસેટ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. આ પ્રકારની અત્યંત સંવેદનશીલ સ્થિતિમાં જો કોઈ મુસાફર પોતાના સ્માર્ટફોનમાં એરપ્લેન મોડ શરૂ કરવાનું ટાળે છે, ત્યારે તે ફોન આકાશમાં નજીકના સેલ્યુલર ટાવર્સ સાથે પોતાનું કનેક્શન સ્થાપિત કરવા માટે સતત રેડિયો ફ્રિકવન્સી સિગ્નલ્સ છોડવાનું શરૂ કરી દે છે.
આ પ્રક્રિયા અંગે વૈજ્ઞાનિકો અને એવિએશન એન્જિનિયર્સ સ્પષ્ટતા કરે છે કે, ફોનમાંથી ઉત્સર્જિત થતા આ રેડિયો સિગ્નલ્સ વિમાનના અત્યંત સંવેદનશીલ રડાર, નેવિગેશનલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ અને કોકપીટના કોમ્યુનિકેશન સાધનોની ફ્રિકવન્સી સાથે અચાનક ટકરાઈને ભારે દખલગીરી પેદા કરે છે. પાઇલટ અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ વચ્ચે ચાલતી મહત્વપૂર્ણ અને ગંભીર વાતચીતમાં જો આ પ્રકારનું ઇલેક્ટ્રોનિક ડિસ્ટર્બન્સ ઊભું થાય, તો કોકપીટના હેડફોનમાં એક વિચિત્ર, તીખો અને પરેશાન કરનાર 'બઝિંગ' અવાજ સતત ગુંજવા લાગે છે. આ અવાજની તીવ્રતા એટલી વધારે હોય છે કે પાઇલટ માટે એર ટ્રાફિક કંટ્રોલના સ્પષ્ટ અને મહત્વના આદેશો સાંભળવા મુશ્કેલ બની જાય છે.
જો કે, આજના આધુનિક પેસેન્જર વિમાનો અત્યંત સુરક્ષિત કવચ અને મજબૂત ટેક્નોલોજીથી સજ્જ હોય છે, જેના કારણે માત્ર એક કે બે ફોન ફ્લાઇટ મોડમાં ન હોવાથી સીધો કોઈ મોટો ભયાનક હવાઈ અકસ્માત સર્જાવાની સંભાવના ઘણી ઓછી હોય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ પણ છે કે જો ફ્લાઇટમાં બેઠેલા અનેક મુસાફરો પોતાના ઉપકરણોને ચાલુ રાખે, તો તે સામૂહિક રીતે વિમાનની કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ પર અતિશય દબાણ વધારી દે છે. ખાસ કરીને જ્યારે વિમાન ટેક-ઓફ કે લેન્ડિંગ જેવી સૌથી નાજુક અને જોખમી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ રહ્યું હોય, ત્યારે પાઇલટનું સંપૂર્ણ માનસિક ધ્યાન રનવે અને આકાશની સ્થિતિ પર હોવું અનિવાર્ય છે. આવા નિર્ણાયક ક્ષેત્રોમાં કોઈપણ પ્રકારની ટેક્નોલોજીકલ અડચણ મુસાફરોની સુરક્ષા સામે મોટો ખતરો બની શકે છે.
આ જ કારણસર વૈશ્વિક ઉડ્ડયન સુરક્ષાના કડક માપદંડો અંતર્ગત પ્રવાસીઓની જાનમાલની સલામતીને સર્વોપરી રાખીને એરલાઇન્સ દ્વારા આ બાબતે વારંવાર વિશેષ તાકીદ કરવામાં આવે છે. ફોનને એરપ્લેન મોડ પર રાખવાથી માત્ર નેટવર્ક સિગ્નલોનું પ્રસારણ જ અટકે છે એવું નથી, પરંતુ તે આકાશમાં વિમાનની સુરક્ષિત ઉડાનને સુનિશ્ચિત કરવા માટેનું એક અનિવાર્ય ટેક્નોલોજીકલ પગલું પણ સાબિત થાય છે. મુસાફરી દરમિયાન આ પ્રકારના નાના નિયમોનું ચુસ્ત પાલન અકસ્માતોના જોખમને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરીને ઉડ્ડયનને વધુ સુરક્ષિત બનાવે છે.