નવી દિલ્‍હી તા.૨૩: ગધેડાનું નામ સાંભળતાં જ ભાર વહન કરતું પ્રાણી તરીકે જ સૌ કોઈ તેને ઓળખે છે. કોઈને ગાળ આપવી હોય કે નીચું દેખાડીને વાત કરવી હોય ત્‍યારે પણ આ જ નામનો ઉપયોગ સૌથી વધુ કરવામાં આવે છે. પરંતુ આપણે જેને તુચ્‍છ ગણીએ છીએ તેવા આ પ્રાણીની હવે માર્કેટમાં ભારે માંગ ઊભી થઈ છે. ખાસ કરીને ગધેડીનું દૂધ હવે સામાન્‍ય દૂધ કરતાં અનેક ગણાં વધુ ભાવે વેચાઈને સૌ કોઈને આﾍર્યચકિત કરી રહ્યું છે.

ગધેડીનું દૂધ જે ભાવે વેચાય છે તે વિસ્‍તાર મુજબ બદલાતો રહે છે. ૨૦૨૬ના રિપોર્ટ્‍સ અને વિવિધ મીડિયા અહેવાલો મુજબ, દેશમાં કેટલીક જગ્‍યાએ એક લીટર ગધેડીનું દૂધ ૧૫૦૦થી ૨૦૦૦ સુધી વેચાઈ રહ્યું છે. તો કેટલાક સ્‍પેશિયલ ડેરી ફાર્મ અને વિક્રેતાઓ લીટરદીઠ ૫૦૦૦થી ૭૦૦૦ સુધી પણ વસૂલી રહ્યા છે. ૨૦૨૪માં ગુજરાતના એક ડેરી ફાર્મના માલિકે જાતે જ ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ એક લીટર દૂધ ૫૦૦૦થી ૭૦૦૦ના ભાવે વેચાઈ છે.

આટલી ઊંચી કિમત હોવા પાછળનું કારણ એ છે કે, તે ખૂબ જ ઓછી જગ્‍યાએ જોવા મળે છે, ગાય અને ભેંસની સરખામણીમાં ગધેડી દૂધ ખૂબ ઓછી માત્રામાં આપે છે. ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા સત્તામંડળ (FSSAI) દ્વારા પ્રકાશિત એક વૈજ્ઞાનિક પેપર અનુસાર, આનું ઉત્‍પાદન ખૂબ જ મર્યાદિત હોય છે. તેથી દૂધ આપતી ગધેડીને દિવસમાં વારંવાર દોહવી પડે છે. આ ઓછું ઉત્‍પાદન અને દુર્લભ લભ્‍યતા જ ભાવ અચાનક વધવાનું મુખ્‍ય કારણ છે.

વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો અનુસાર, ગધેડીના દૂધમાં માનવ દૂધ (માતાના દૂધ)ની ખૂબ નજીકના કેટલાક ખાસ ગુણધર્મો રહેલા છે. આથી જ કેટલાક દેશોમાં ભૂતકાળમાં નાના બાળકોના પોષણ માટે આનો ઉપયોગ કરવાનો ઇતિહાસ રહેલો છે. હાલમાં ભારતમાં આનો ઉપયોગ હેલ્‍થ અને વેલનેસ પ્રોડક્‍ટ્‍સ સિવાય કોસ્‍મેટિક વસ્‍તુકુશળતાની બનાવટમાં ખૂબ જ રસપૂર્વક કરવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે આને દવા ગણવાના નિષ્‍કર્ષ માટે કોઈ પુરાવા નથી, અને આરોગ્‍યપ્રદ ફાયદાઓ બાબતે સાવચેત રહેવાની સલાહ નિષ્‍ણાતો આપી રહ્યા છે.

ગાળ આપવા માટે વપરાતા ગધેડાના નામે જ હવે હજારો રૂપિયાનો વેપાર થઈ રહ્યો છે તે નોંધપાત્ર બાબત છે. માર્કેટમાં ભાવ ક્‍યારેય સ્‍થિર હોતા નથી. વિસ્‍તાર, સપ્‍લાય, ખરીદનાર અને ઉત્‍પાદન પદ્ધતિ જેવા પરિબળો પર દર નિર્ભર કરે છે. આથી ગધેડીનું દૂધ ખરેખર અમૂલ્‍ય લિક્‍વિડ ગોલ્‍ડ (પ્રવાહી સોનું) છે કે પછી માર્કેટમાં અછતથી મળવાને કારણે જ આટલો ઊંચો ભાવ બોલાઈ રહ્યો છે તે હવે એક રસપ્રદ પ્રશ્ન બની ગયો છે.