પૂર્વોત્તર ભારતના સરહદી રાજ્ય આસામમાં ચોમાસાની શરૂઆત સાથે જ પૂરની સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર અને ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર, રાજ્યના ભૌગોલિક પાસાંઓ વચ્ચે 5 જિલ્લાના 45 હજારથી વધુ લોકો પૂરના પાણીમાં ફસાયા છે, જેને પગલે ભારતીય વાયુસેનાએ રાહત કાર્ય શરૂ કર્યું છે.

આસામમાં ચોમાસાના પ્રારંભિક તબક્કામાં જ મેઘરાજાએ રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરતાં ચારેય તરફ જળબંબોળની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. રાજ્યનો ધેમાજી જિલ્લો હાલમાં આ કુદરતી આપત્તિથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયો છે. ધેમાજી ઉપરાંત ડિબ્રુગઢ, ચિરાંગ, લખીમપુર અને નલબારી જિલ્લાઓ પણ પૂરના પ્રચંડ પ્રવાહની ચપેટમાં આવી ગયા છે. પૂરની ગંભીરતાને જોતાં ભારતીય વાયુસેના (IAF) ની ટીમોને તૈનાત કરવામાં આવી છે, જેઓ હેલિકોપ્ટર અને વિશેષ બોટોની મદદથી અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં ફસાયેલા નાગરિકોને સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડી રહી છે.

આસામ આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળના જણાવ્યા અનુસાર, પૂરના લીધે હજારો પરિવારોએ પોતાના ઘરબાર ગુમાવવાનો વારો આવ્યો છે. અનેક ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રસ્તાઓ સંપૂર્ણપણે ધસી ગયા છે, જેના કારણે પ્રશાસનને રાહત સામગ્રી પહોંચાડવામાં ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.

આ પૂરની સૌથી વિનાશક તસવીર સિમેન નદી પરથી સામે આવી છે, જ્યાં પાણીના પ્રચંડ વેગને કારણે 300 મીટર લાંબો ઐતિહાસિક લોખંડનો પુલ પત્તાની મહેલની જેમ તૂટી પડ્યો છે. આ પુલ ધરાશાયી થવાને કારણે પૂર્વોત્તર સરહદી રેલવે વ્યવહારને ખૂબ જ મોટી અસર થઈ છે. રેલવે પ્રશાસન દ્વારા સુરક્ષાના કારણોસર મુર્કોન્ગસેલેક અને શિલાપાથર સ્ટેશનો વચ્ચેની તમામ પેસેન્જર અને માલગાડીઓની સેવાઓ તાત્કાલિક ધોરણે બંધ કરી દેવામાં આવી છે.

પર્યાવરણવાદીઓ અને ભૌગોલિક નિષ્ણાતોના મતે આસામમાં પૂર આવવું એ કોઈ નવી ઘટના નથી, પરંતુ દર વર્ષે તેની તીવ્રતા વધવા પાછળ ૫ મોટા પરિબળો જવાબદાર છે:

આસામ ભૌગોલિક રીતે એવા ઝોનમાં આવે છે જ્યાં જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન પૂર્વોત્તર મોસમી પવનોના કારણે દેશમાં સૌથી વધુ વરસાદ પડે છે, જે નદીઓના જળસ્તરને અચાનક વધારે છે.

બ્રહ્મપુત્રા અને તેની અસંખ્ય સહાયક નદીઓ તિબેટ અને હિમાલયમાંથી વહીને આવે છે. તેનું બેસિન ખૂબ જ વિશાળ હોવાથી પહાડોનું બધું પાણી આસામની ખીણમાં જમા થાય છે.

પહાડોમાંથી વહીને આવતી માટી અને પથ્થરો નદીના તળિયે જમા થાય છે. આ કાંપના કારણે નદીઓની ઊંડાઈ અને પાણી સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે, જેથી સામાન્ય વરસાદમાં પણ પાણી કિનારા તોડીને બહાર આવી જાય છે.

પહાડી અને સરહદી વિસ્તારોમાં જંગલો કપાવાને કારણે જમીનનું ધોવાણ ખૂબ વધી ગયું છે. વૃક્ષો વિનાની માટી સરળતાથી ધોવાઈને નદીઓમાં જાય છે, જે પૂરને વધુ વિકરાળ બનાવે છે.

નદીના કુદરતી વહાવના ક્ષેત્રોમાં અનિયોજિત બાંધકામો, રસ્તાઓ અને માનવ વસાહતો ઊભી થઈ ગઈ છે. જ્યારે પાણીને વહેવા માટે કુદરતી માર્ગ નથી મળતો, ત્યારે તે શહેરો અને ગામડાઓમાં ઘૂસી જાય છે.

નિષ્ણાતોના મતે આસામનો 40 ટકાથી વધુ ભૌગોલિક વિસ્તાર પૂરના હાઈ-રિસ્ક ઝોનમાં આવે છે, જેના લીધે દર વર્ષે લાખો લોકો પ્રભાવિત થાય છે.

આ ગંભીર આપત્તિ વચ્ચે આસામના મુખ્યમંત્રી હિમંતા બિસ્વા સરમાએ પૂર પ્રભાવિત વિસ્તારોની સમીક્ષા કર્યા બાદ હાઈ-લેવલ બેઠક યોજી હતી. તેમણે મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે, "અત્યારે ફસાયેલા નાગરિકોની સુરક્ષા અને તેમને બચાવવા એ જ અમારી સરકારની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. ધેમાજીના જોનાઈ અને તેની આસપાસના સેંકડો ગામોમાં પાણી ઘૂસવાથી લોકોની આજીવિકા સંપૂર્ણપણે ઠપ થઈ ગઈ છે."

મુખ્યમંત્રીએ ઉમેર્યું કે સરકાર પૂર ઓસર્યા બાદ મોટા પાયે પુનર્વસન અને આર્થિક સહાય કાર્યક્રમ શરૂ કરવા જઈ રહી છે. આપત્તિના આ મુશ્કેલ સમયમાં રાજ્ય સરકાર દરેક પ્રભાવિત નાગરિકની સાથે મજબૂતીથી ઉભી છે અને તબીબી સહાય તથા અનાજ વિતરણ માટે ખાસ કેમ્પો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે.