નવી દિલ્હી :ભારતની પ્રતિષ્ઠિત શિક્ષણ સંસ્થાઓમાંની એક ગણાતી સેન્ટ સ્ટીફન્સ કોલેજના ઇતિહાસમાં આજે એક ઐતિહાસિક પ્રકરણ ઉમેરાયું છે. ૧૪૫ વર્ષની લાંબી સફરમાં પ્રથમ વખત કોઈ મહિલા પ્રોફેસર—સુસાન એલિયાસ—કોલેજના પ્રિન્સિપાલ તરીકે કાર્યભાર સંભાળી રહ્યા છે. જોકે, આ ખુશીના અવસર વચ્ચે દિલ્હી યુનિવર્સિટી અને સેન્ટ સ્ટીફન્સ કોલેજ વચ્ચેનો વહીવટી સ્વાયત્તતાનો જૂનો ઝઘડો વધુ વકર્યો છે. કોલેજ સત્તાવાળાઓએ તમામ વિરોધ અને યુનિવર્સિટીના વાંધાઓને બાજુ પર રાખીને આ નિયુક્તિને આખરી ઓપ આપ્યો છે.
શું છે વિવાદનું મુખ્ય કારણ?
વિવાદની શરૂઆત ૧૨ મેના રોજ થઈ હતી, જ્યારે કોલેજે સુસાન એલિયાસના નામની જાહેરાત કરી. દિલ્હી યુનિવર્સિટીએ આ નિમણૂક પ્રક્રિયા પર સવાલો ઉઠાવતા દલીલ કરી હતી કે પસંદગી સમિતિમાં યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) ના નિયમો મુજબ નિષ્ણાતો અને વાઇસ-ચાન્સેલરના પ્રતિનિધિનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી. યુનિવર્સિટીએ આ પ્રક્રિયાને યુજીસીના ધોરણોનું ઉલ્લંઘન ગણાવી છે, જેના જવાબમાં સેન્ટ સ્ટીફન્સ કોલેજે બંધારણના અનુચ્છેદ ૩૦(૧) હેઠળ પ્રાપ્ત 'લઘુમતી સંસ્થા'ના દરજ્જાનો હવાલો આપ્યો છે. કોલેજનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે વહીવટી બાબતોમાં તેમને સંપૂર્ણ સ્વાયત્તતા મળેલી છે.
કોણ છે પ્રો. સુસાન એલિયાસ?
નવા પ્રિન્સિપાલ સુસાન એલિયાસ એક કુશળ કમ્પ્યુટર વૈજ્ઞાનિક છે અને શૈક્ષણિક વહીવટમાં ત્રણ દાયકાથી વધુનો બહોળો અનુભવ ધરાવે છે. અગાઉ તેઓ ચંદીગઢ યુનિવર્સિટી અને VIT ચેન્નાઈ જેવી સંસ્થાઓમાં ઉચ્ચ પદો પર સેવા આપી ચૂક્યા છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને આધુનિક ટેકનોલોજીના નિષ્ણાત એવા એલિયાસ, હવે જોન વર્ગીસનું સ્થાન લેશે. તેમની નિમણૂકને શૈક્ષણિક ક્ષેત્રે નેતૃત્વમાં લિંગ સમાનતાના એક મોટા પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ભવિષ્યની દિશા શું રહેશે?
આ વિવાદ માત્ર એક નિમણૂક પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે દેશની લઘુમતી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓ વચ્ચે સત્તાના સંતુલન અંગેની લાંબી લડાઈનો એક ભાગ છે. ૨૦૦૮ના દિલ્હી હાઈકોર્ટના ચુકાદાને ટાંકીને કોલેજ ફરીથી પોતાની સ્વાયત્તતા સાબિત કરવાના પ્રયાસમાં છે. એક તરફ વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષણવિદો આ નિમણૂકને ઐતિહાસિક ગણાવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ યુનિવર્સિટીના વલણથી હવે કાયદાકીય ખેંચતાણ વધવાની શક્યતા છે. સુસાન એલિયાસનો કાર્યકાળ કેવી રીતે શરૂ થાય છે અને યુનિવર્સિટી હવે પછીનું કયું પગલું લે છે, તેના પર સમગ્ર શિક્ષણ જગતની નજર છે.