નવી દિલ્હી : પાકિસ્તાનમાં આર્થિક પતન, ગંભીર રાજકીય ઉથલપાથલ અને સરહદી વિસ્તારોમાં વ્યાપેલા ભારે અસંતોષના વાતાવરણ વચ્ચે તાજેતરમાં પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoJK), બલુચિસ્તાન અને ખૈબર પખ્તુનખ્વામાં ફાટી નીકળેલા જન આંદોલનો અને આતંકવાદ વિરોધી ઘટનાક્રમોને કારણે દેશના વિભાજન તથા નવા ક્ષેત્રીય સમીકરણો રચાવવાની સંભાવનાઓ પ્રબળ બની છે.

ઘટનાની વિસ્તૃત પૃષ્ઠભૂમિ તપાસીએ તો, ઇસ્લામાબાદની કેન્દ્રીય નીતિઓ અને પંજાબ પ્રાંતના એકાધિકાર સામે પીઓકેના નાગરિકો દ્વારા મોંઘવારી, વીજળીના ઊંચા દર અને આજીવિકાના મુદ્દે શરૂ કરાયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો ક્રમશઃ મોટા રાજકીય અધિકારોની માંગમાં પરિવર્તિત થઈ ગયા છે, જેને કારણે દાયકાઓ જૂનું પાકિસ્તાની પ્રચાર તંત્ર સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યું છે.

રાજકીય વિશ્લેષકો અને લેખકો જોન આર. શ્મિટ તેમજ બાબર અયાઝના પુસ્તકોના સંદર્ભ મુજબ, પાકિસ્તાન ક્યારેય સમાવિષ્ટ સંઘ બનવાને બદલે લશ્કરી અને અમલદારશાહી શક્તિઓ દ્વારા સંચાલિત પંજાબ કેન્દ્રીય વસાહતી માળખું બનીને રહી ગયું છે, જ્યાં અન્ય પ્રાંતોને માત્ર ટુકડાઓ પર જ ટકાવી રાખવામાં આવ્યા છે અને સૈન્ય હસ્તક્ષેપના કારણે લોકશાહી વ્યવસ્થાઓ કચડાઈ છે.

આ વર્તમાન કટોકટીના પગલે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એવા ગંભીર તર્કો રજૂ થઈ રહ્યા છે કે જો કેન્દ્રીય સત્તા દ્વારા સરહદી રાજ્યો અને પ્રાંતોની ઉપેક્ષા કરવાનું આ વલણ નિરંતર ચાલુ રહેશે, તો ભવિષ્યમાં પાકિસ્તાનનું અખંડ સ્વરૂપ જોખમાઈ શકે છે અને તે માત્ર 'પંજાબિસ્તાન' પૂરતું મર્યાદિત થઈને બાકીના પ્રદેશો સ્વતંત્ર રાજ્યોમાં વિભાજિત થઈ શકે છે.

આ આખી ઘટના માત્ર સ્થાનિક આર્થિક પ્રશ્નો પૂરતી સીમિત નથી રહી પરંતુ તેના વ્યાપક ભૌગોલિક અને રાજદ્વારી પ્રભાવો પણ સર્જાયા છે, કારણ કે બ્રિટન સહિતના વિદેશી ડાયસ્પોરામાં પણ પીઓકેના સમર્થનમાં અવાજો બુલંદ થવા લાગ્યા છે અને પાકિસ્તાનની કથિત આંતરરાષ્ટ્રીય છબી પર ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો મુકાયા છે.

આ આગામી સમયમાં સરહદી પ્રાંતોના અસંતોષને ડામવા માટે પાકિસ્તાની પ્રશાસન અને સૈન્ય દ્વારા કડક સુરક્ષા પગલાં લેવાની સાથે સાથે વૈશ્વિક મંચો પર પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવાના પ્રયાસો ચાલુ રાખવામાં આવશે, પરંતુ આંતરિક માળખાકીય ખામીઓના કારણે દેશની સ્થિરતા અનિશ્ચિતતાના ઘેરા સાયાયમાં મુકાઈ ગઈ છે.