લખનૌ : ઉત્તર પ્રદેશના બુલંદશહેર ખાતે ૩.૫ લાખ રૂપિયાના ખર્ચે કરાવવામાં આવેલી 'ઇન વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન' (આઈવીએફ) સારવાર નિષ્ફળ જવાના મામલે અલ્લાહબાદ હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા ફર્ટિલિટી સ્પેશિયાલિસ્ટ મહિલા તબીબ સામે ચાલી રહેલી ફોજદારી કાર્યવાહી અને સમન્સના આદેશને સંપૂર્ણપણે રદ કરી દીધા છે.

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, ફરિયાદી જયવીર સિંહે તબીબ સામે આક્ષેપ કર્યો હતો કે ગર્ભ ધારણ કરાવવાની ખાતરી આપીને ફી પેટે નાણાં વસૂલવા છતાં સારવાર સફળ થઈ ન હતી અને નાણાં પરત ન આપતા નીચલી કોર્ટમાં છેતરપિંડીનો કેસ દાખલ કરાવીને સમન્સ જારી કરાવાયા હતા.

ઘટનાની વિગતવાર માહિતી આપતા ન્યાયમૂર્તિ ચવન પ્રકાશે ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે માત્ર કોઈ તબીબી પ્રક્રિયા ઈચ્છિત પરિણામ આપવામાં નિષ્ફળ જાય અથવા કરાર પૂર્ણ ન થાય તેને આઈપીસીની કલમ ૪૨૦ હેઠળ છેતરપિંડી ગણી શકાય નહીં, કારણ કે શરૂઆતથી જ અપ્રમાણિક ઈરાદો હોવાના પુરાવા વિના ફોજદારી ગુનો બનતો નથી.

તબીબી ક્ષેત્રના સિદ્ધાંતોને ટાંકીને અદાલતે અવલોકન કર્યું હતું કે તબીબી વિજ્ઞાન એ કોઈ નિશ્ચિત પરિણામ આપતું વિજ્ઞાન નથી અને આઈવીએફની સફળતા અનેક જટિલ શારીરિક પરિબળો પર આધારિત હોય છે, તેમજ તબીબે લીધેલી રકમ માત્ર વ્યાવસાયિક ફી હતી.

ભૂતકાળમાં પણ મેજિસ્ટ્રેટો દ્વારા ફોજદારી કેસોમાં સમન્સ જારી કરતા પૂર્વે ન્યાયિક વિવેકબુદ્ધિનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા અંગે સર્વોચ્ચ અદાલત દ્વારા કડક દિશા-નિર્દેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે જેથી કાયદાનો દુરુપયોગ અટકી શકે.

આગામી સમયમાં આ ચુકાદાને કારણે મેડિકલ પ્રોફેશનલ્સ સામે સામાન્ય નિષ્ફળતાના કિસ્સાઓમાં થતી બિનજરૂરી ફોજદારી ફરિયાદો સામે મોટું સુરક્ષા કવચ પૂરું પડશે અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બનશે.