નવી દિલ્હી : ભારતીય ઇતિહાસ અને મુઘલ કાળના કલા પ્રેમીઓ માટે એક અત્યંત રોમાંચક અને ગર્વ લેવા જેવી ઘટના સામે આવી છે. ઇતિહાસના દસ્તાવેજો મુજબ વર્ષ ૧૮૫૧-૫૨ના સમયગાળા દરમિયાન દિલ્હીના એક કુશળ કલાકારે મુઘલ સમ્રાટ બહાદુર શાહ ઝફરના રહસ્યમય અને આદરણીય આધ્યાત્મિક સલાહકાર 'કાલે મિયાં'નું એક અનોખું ચિત્ર બનાવ્યું હતું. આ તસવીર મુઘલ યુગના આધ્યાત્મિક પાસાઓનું એકમાત્ર જીવંત ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે, જે લાંબો સમય અજ્ઞાત રહ્યા બાદ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની છે.

મૂળ દિલ્હીના આ કલાકાર દ્વારા તૈયાર કરાયેલું આ દુર્લભ પોટ્રેટ સમયના પ્રવાહ સાથે વિદેશ પહોંચ્યું હતું અને વર્ષ ૨૦૦૦માં તે સૌપ્રથમ યુએસ (અમેરિકા) ના કલા બજારમાં નજરે પડ્યું હતું. ત્યારબાદ આ ઐતિહાસિક કૃતિને લંડનની એક જાણીતી હરાજીમાં મૂકવામાં આવી હતી, જ્યાં કલા પ્રેમીઓ અને સંગ્રહખોરોમાં તેને ખરીદવા માટે ભારે સ્પર્ધા જામી હતી અને આખરે આ દુર્લભ ચિત્ર ૬૩,૫૦૦ યુએસ ડോളર (આશરે લાખો રૂપિયા) ની માતબર કિંમતમાં વેચાયું હતું.

આ ચિત્રમાં દર્શાવવામાં આવેલા કાલે મિયાં એ સમયના મુઘલ દરબાર અને બાદશાહ બહાદુર શાહ ઝફરના જીવનમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી અને આદરણીય સ્થાન ધરાવતા હતા. 1857ના સ્વતંત્રતા સંગ્રામ પહેલાંના દિલ્હીના સાંસ્કૃતિક અને આધ્યાત્મિક વાતાવરણની ઝાંખી કરાવતી આ કલાકૃતિ તે સમયના ચિત્રકળાની ઉત્કૃષ્ટ શૈલીની સાક્ષી પૂરે છે. મુઘલ કાળના પતનની પૂર્વસંધ્યાની આ યાદગીરી આજે વૈશ્વિક કલા જગતમાં ભારતની સમૃદ્ધ વિરાસતનું પ્રતીક બની ગઈ છે.

ઇતિહાસકારોનું માનવું છે કે આ પ્રકારની દુર્લભ હસ્તકલા અને ચિત્રો ભૂતકાળના સામાજિક અને આધ્યાત્મિક સંબંધોને સમજવા માટે અમૂલ્ય વારસો પૂરો પાડે છે. લંડનની હરાજીમાં આ ચિત્રના વેચાવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેની કદર થવાથી ભારતીય કલા અને ઇતિહાસના અભ્યાસીઓમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. દિલ્હીના એક કલાકારની કીર્તિ આજે સદીઓ પછી પણ વૈશ્વિક મંચ પર ગુંજી રહી છે.