નવી દિલ્હી, તા.૦૨: સામાન્ય રીતે લોકોમાં એવી માન્યતા હોય છે કે આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની ઝંઝટ માત્ર સરકારી મર્યાદા કરતાં વધુ કમાણી કરનારા ધનિકો કે નોકરિયાતો માટે જ હોય છે. ઓછી આવક ધરાવતા કે ટેક્સ મુક્તિની મર્યાદા હેઠળ આવતા લોકો અવારનવાર આ પ્રક્રિયાને બિનજરૂરી સમજીને અવગણતા હોય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા અને આવકવેરા વિભાગના કાયદા તદ્દન અલગ છે. તમારી વાર્ષિક કમાણી ભલે ગમે તેટલી ઓછી હોય, પરંતુ જો તમારી જીવનશૈલી કે બેંકિંગ વ્યવહારો નીચે દર્શાવેલી શરતોમાં ફિટ બેસે છે, તો તમારે આઈટીઆર ફાઇલ કરવું જ પડશે, નહીં તો નોટિસ આવી શકે છે.
બેંક ખાતામાં મોટી રોકડ અને વિદેશી કનેક્શન પર સીધી નજર
જો તમે કોઈ એક નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તમારા સેવિંગ્સ (બચત) ખાતાઓમાં કુલ મળીને ₹૫૦ લાખથી વધુની રકમ જમા કરાવો છો, તો તમારી આવક ભલે શૂન્ય હોય, તમારે આઈટીઆર સબમિટ કરવું અનિવાર્ય છે. તેવી જ રીતે, કરંટ (ચાલુ) ખાતા ધરાવતા લોકો જો વર્ષમાં ₹૧ કરોડ કે તેથી વધુ રકમ જમા કરાવશે તો આ નિયમ લાગુ પડશે. આ ઉપરાંત, જો કોઈ ભારતીય નાગરિક પાસે વિદેશમાં કોઈ સંપત્તિ, વિદેશી બેંક ખાતું, વિદેશી કંપનીના શેર્સ કે પ્રોપર્ટી હોય (ભલે તેનાથી કોઈ કમાણી ન થતી હોય), તો પણ ટેક્સ રિટર્ન ભરવું કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત છે.
મોજશોખ અને વીજળીનું બિલ પણ લાવશે કાનૂની જવાબદારી
આવકવેરા વિભાગે કરચોરી રોકવા માટે ખર્ચની પેટર્નને પણ રિટર્નના દાયરામાં લાવી દીધી છે. જો તમે તમારા પોતાના માટે અથવા પરિવારના કોઈ સભ્ય માટે વિદેશ પ્રવાસ પાછળ વર્ષમાં ₹૨ લાખથી વધુનો ખર્ચ કર્યો હશે, તો તમારે રિટર્ન ફાઇલ કરવું પડશે. આટલું જ નહીં, ઘરમાં એસી કે આધુનિક ઉપકરણોના કારણે જો તમારું વાર્ષિક વીજળી બિલ ₹૧ લાખ કે તેથી વધુ આવે છે, તો પણ તમે આવકવેરાના રડારમાં આવી જાઓ છો અને તમારે ફરજિયાત આઈટીઆર ભરવું પડે છે.
TDS કપાત અને પ્રોફેશનલ કમાણીના કડક નિયમો
ઘણી વખત બેંક એફડી કે અન્ય સ્ત્રોતો દ્વારા આપણો ટેક્સ પહેલેથી જ કપાઈ જતો હોય છે, જેને TDS અથવા TCS કહેવાય છે. જો આખા વર્ષ દરમિયાન તમારો કુલ મળીને ₹૨૫,૦૦૦ (વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે ₹૫૦,૦૦૦) થી વધુનો ટેક્સ કપાયો હોય, તો તે રકમ પાછી મેળવવા અથવા તેનો હિસાબ આપવા માટે પણ રિટર્ન ફાઇલિંગ જરૂરી બને છે. આ સિવાય, ફ્રીલાન્સિંગ, કન્સલ્ટિંગ કે પોતાનો સ્વતંત્ર વ્યવસાય કરતા પ્રોફેશનલ્સની વાર્ષિક કુલ આવક (ખર્ચ બાદ કર્યા પહેલાની ગ્રોસ રસીદ) જો ₹૧૦ લાખથી વધુ હોય, તો તેમણે પણ નફા-નુકસાનને બાજુ પર મૂકીને ફરજિયાતપણે આઈટીઆર સબમિટ કરવું પડે છે. તેથી, માત્ર 'ઓછી આવક' ના ભ્રમમાં રહ્યા વિના આ નાણાકીય નિયમો પ્રત્યે જાગૃત રહેવું જ શાણપણ છે.