ગોવા: ઓગસ્ટ 1947ના રોજ જ્યારે સમગ્ર દેશમાં સ્વતંત્રતાનો સૂર્યોદય થયો અને લાલ કિલ્લા પરથી ત્રિરંગો લહેરાયો, ત્યારે ભારતના પશ્ચિમ કિનારે આવેલું નયનરમ્ય ગોવા એક કાળી સાંજ જેવા અંધકારમાં ડૂબેલું હતું. જ્યારે બ્રિટિશરો ભારત છોડીને ચાલ્યા ગયા, ત્યારે પોર્ટુગીઝ શાસકોએ ગોવા, દમણ અને દીવ પરથી પોતાનો કબજો છોડવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો હતો. પરિણામે, માતૃભૂમિ આઝાદ થઈ હોવા છતાં ગોવાના અસંખ્ય નાગરિકોને પોર્ટુગીઝ દમન અને તાનાશાહી હેઠળ વધુ 14 વર્ષ સુધી ગુલામી સહન કરવી પડી હતી.

આ સંગ્રામમાં મહત્વનો મોડ 1946માં આવ્યો હતો, જ્યારે પ્રખ્યાત સોશિયલિસ્ટ નેતા ડૉ. રામ મનોહર લોહિયાએ મડગાંવ (ગોવા) પહોંચીને નાગરિક સ્વતંત્રતા અને હકો માટે એક વિશાળ જાહેરસભાને સંબોધિત કરી હતી. લોહિયાજીની ધરપકડથી ગોવાના વાતાવરણમાં ક્રાંતિનો આતશ વિસ્ફોટ થયો અને સ્થાનિક લોકોમાં પોર્ટુગીઝ શાસન સામે લડવાની એક અભૂતપૂર્વ ચેતના જાગૃત થઈ. તે પછી સ્થાનિક સ્વતંત્રતા સેનાનીઓએ અનહદ યાતનાઓ વેઠીને પણ આંદોલનની જ્યોત બુઝાવા ન દીધી.

છેવટે, રાજદ્વારી પ્રયાસો નિષ્ફળ જતાં, ભારત સરકારે કડક નિર્ણય લીધો અને ડિસેમ્બર 1961માં ભારતીય ભૂમિસેના, નૌકાદળ અને વાયુસેનાના સમન્વયથી 'ઓપરેશન વિજય' શરૂ કરવામાં આવ્યું. ભારતીય વીર જવાનોએ માત્ર 36 કલાકના ટૂંકા અને જ્વલંત સૈન્ય અભિયાનમાં પોર્ટુગીઝ ગવર્નરને ઘૂંટણિયે લાવી દીધા. 19 ડિસેમ્બર 1961ના રોજ ગોવા સંપૂર્ણપણે આઝાદ થયું અને આખરે ભારતનો અભિન્ન અંગ બનીને વિજયી ત્રિરંગો ગર્વથી લહેરાયો.