નવી દિલ્હી : મોટર અકસ્માતના કેસોમાં પીડિતો અથવા તેમના પરિવારોને મળતા વળતર (Compensation) ની રકમ નક્કી કરવા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે આજે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. દેશભરમાં અકસ્માત વળતરની ગણતરીમાં એકરૂપતા અને પારદર્શિતા લાવવાના આશયથી સર્વોચ્ચ અદાલતે અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામેલા અથવા ગંભીર રીતે ઇજાગ્રસ્ત થયેલા દાવેદારોની વાર્ષિક આવક આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ના આધારે કેવી રીતે નક્કી કરવી તે અંગેની સ્પષ્ટ ગાઇડલાઇન જાહેર કરી છે.

જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ એન. કોટિશ્વર સિંહની ખંડપીઠે આ મામલે સુનાવણી કરતા સ્પષ્ટ કર્યું કે, મોટર વાહન કાયદા (Motor Vehicles Act) હેઠળ વાર્ષિક આવકની આંકણી કરવા માટે કોઈ કઠોર કે એકસરખી ફોર્મ્યુલા હોઈ શકે નહીં. જોકે, અદાલતોમાં થતા વિલંબ અને અસંગતતાને રોકવા માટે કોર્ટે પગારદાર કર્મચારીઓ (Salaried Employees) અને પોતાના વ્યવસાય કે સ્વ-રોજગાર (Self-Employed) ધરાવતા લોકો વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદરેખા આંકીને નવી માર્ગદર્શિકા નક્કી કરી છે.

"દેશભરની વિવિધ મોટર અકસ્માત ક્લેઇમ ટ્રિબ્યુનલો અને હાઈકોર્ટો દ્વારા વળતર નક્કી કરવા માટે અલગ-અલગ અભિગમ અપનાવવામાં આવતો હતો, જેના લીધે પીડિતોને ન્યાય મેળવવામાં વિસંગતતાનો સામનો કરવો પડતો હતો. હવે આ નવી માર્ગદર્શિકાથી વળતરની પ્રક્રિયા ઝડપી અને ન્યાયી બનશે."

— સુપ્રીમ કોર્ટ બેન્ચ

પગારદાર અને વ્યાપારીઓ માટે અલગ-અલગ નિયમો નક્કી

·         પગારદાર વ્યક્તિઓ માટે: સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે નિયમિત પગાર મેળવતા કર્મચારીઓના કિસ્સામાં તેમની વાર્ષિક આવક સાબિત કરવા માટે માત્ર પાછલા વર્ષનું જ આવકવેરા રિટર્ન (ITR) પૂરતું ગણાશે. જોકે, આ નિયમમાં કોર્ટે એક વિશેષ રાહત આપી છે કે જો અકસ્માતના થોડા સમય પહેલા જ પીડિતનું પ્રમોશન થયું હોય અથવા પગાર વધારો થયો હોય, જે નવામાં નવા ITR માં દેખાતો ન હોય, તો અદાલતો પ્રમોશન લેટર અને અન્ય સંબંધિત નાણાકીય દસ્તાવેજોને પણ ગણતરીમાં ધ્યાને લઈ શકશે.

·         સ્વ-રોજગાર ધરાવતા લોકો માટે: વ્યાપારીઓ, ફ્રીલાન્સર્સ કે ખેડૂતો જેવા સ્વ-રોજગાર ધરાવતા લોકો માટે સુપ્રીમ કોર્ટે નક્કી કર્યું છે કે તેમની આવકમાં વાર્ષિક ધોરણે ઉતાર-ચઢાવ હોઈ શકે છે. તેથી, વળતરની આંકણી કરવા માટે તેમના છેલ્લા ત્રણ વર્ષના ITR માં જાહેર કરાયેલી આવકની સરેરાશ (Average Income) ને મુખ્ય સંદર્ભ બિંદુ તરીકે સ્વીકારવામાં આવશે.

આ ઉપરાંત, ચુકાદામાં એ બાબત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે સ્વ-રોજગાર ધરાવતા પીડિતોના કિસ્સામાં અદાલતોએ વ્યવસાયની પ્રકૃતિ, તેની વૃદ્ધિની સંભાવનાઓ, બજારની સ્થિતિ અને પીડિતના મૃત્યુ કે ઇજાના કારણે ધંધા પર પડેલી નકારાત્મક અસરોને પણ ઝીણવટપૂર્વક ચકાસવાની રહેશે. આ ઐતિહાસિક ચુકાદાથી હવે અકસ્માત વીમા ક્લેઇમના હજારો કેસોનો ઝડપી નિકાલ આવશે.