નવી દિલ્હી, તા.૧૮: કોરોના મહામારીના ડરમાંથી માંડ બહાર આવેલા વિશ્વ સામે હવે વધુ એક જીવલેણ વાયરસનો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. આફ્રિકન દેશો એવા કોંગો અને યુગાન્ડામાં ઇબોલા વાયરસના કેસોમાં અચાનક થયેલા વિસ્ફોટક વધારાને પગલે વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) એ તાકીદની બેઠક બોલાવીને 'વૈશ્વિક જાહેર આરોગ્ય કટોકટી' (Public Health Emergency) જાહેર કરી દીધી છે. આ જાહેરાત બાદ સમગ્ર વિશ્વમાં ફફડાટ વ્યાપી ગયો છે, ત્યારે સવાલ એ ઊભો થાય છે કે શું અબજોની વસ્તી ધરાવતું ભારત પણ આ જીવલેણ વાયરસના નિશાના પર છે?
૧,૦૦૦ કિલોમીટર દૂર સુધી ફેલાયો વાયરસ: કટોકટી કેમ જાહેર કરવી પડી?
આફ્રિકાના કોંગો અને યુગાન્ડામાં અત્યાર સુધીમાં ઇબોલાના ૩૦૦ થી વધુ શંકાસ્પદ કેસ સામે આવ્યા છે, જેમાંથી ૮૮ લોકો કાળનો કોળિયો બની ચૂક્યા છે. ચિંતાની વાત એ છે કે, આ રોગચાળાના મુખ્ય કેન્દ્ર એવા પૂર્વીય પ્રાંત ઇટુરીથી આશરે ૧,૦૦૦ કિલોમીટર દૂર આવેલી કોંગોની રાજધાની કિન્શાસામાં પણ લેબોરેટરી કન્ફર્મ કેસ નોંધાયો છે. આટલા મોટા અંતરે કેસ મળવાનો સીધો અર્થ એ છે કે વાયરસ ઝડપથી ભૌગોલિક સરહદો ઓળંગી રહ્યો છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે મોટું જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
સરહદો બંધ ન કરવા WHO ની અપીલ: ભય નહિ, વિજ્ઞાનને અનુસરો
વૈશ્વિક કટોકટી જાહેર કરવાની સાથે જ WHO એ દુનિયાના દેશોને એક મહત્વની અપીલ કરી છે. સંસ્થાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પ્રભાવિત દેશો સાથે જમીની સરહદ ન ધરાવતા દેશોએ પોતાની સરહદો બંધ ન કરવી જોઈએ કે મુસાફરી પર પ્રતિબંધો ન લાદવા જોઈએ. WHO ના મતે, આવા પ્રતિબંધો ઘણીવાર વૈજ્ઞાનિક આધાર વગર, માત્ર ભયના માર્યા લેવામાં આવે છે. તેનાથી લોકો ચોરીછૂપીથી અનૌપચારિક રસ્તે મુસાફરી કરવા લાગે છે, જ્યાં કોઈ મેડિકલ સ્ક્રિનિંગ ન હોવાથી વાયરસ ફેલાવવાનું જોખમ ઉલટું વધી જાય છે. આ ઉપરાંત, સ્થાનિક અર્થતંત્ર અને રાહત સામગ્રી પહોંચાડવામાં પણ મોટી અડચણ ઉભી થાય છે.
ભારત માટે કેટલો ખતરો? નિષ્ણાતોએ આપ્યું મોટું આશ્વાસન
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભલે કટોકટી હોય, પરંતુ ભારતના ટોચના તબીબી નિષ્ણાતોના મતે ભારતીયોએ ગભરાવાની બિલકુલ જરૂર નથી. એઈમ્સ (AIIMS) ના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર ડૉ. રણદીપ ગુલેરિયાએ જણાવ્યું છે કે, "ઇબોલા એ કોવિડ-૧૯ જેવો વાયરસ નથી જે હવામાં ઉડીને કે શ્વાસ લેવાથી કરોડો લોકોને સંક્રમિત કરી દે. આ વાયરસના ફેલાવા માટે દર્દીના શરીરના પ્રવાહી, જેમ કે લોહી, ઉલટી, લાળ કે દૂષિત વસ્તુઓના સીધા સંપર્કમાં આવવું પડે છે." નજીકના શારીરિક સંપર્ક વિના આ વાયરસ ફેલાતો ન હોવાથી, ભારતમાં કોરોના જેવી મહામારી આવવાની શક્યતા નહિવત છે.
જૂનો ઇતિહાસ અને ભારતની આધુનિક સજ્જતા
કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલય અને રાષ્ટ્રીય રોગ નિયંત્રણ કેન્દ્ર (NCDC) આ વૈશ્વિક સ્થિતિ પર ચોવીસે કલાક બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે. ભારતમાં વર્ષ ૨૦૧૪ માં સિએરા લિયોનથી પરત ફરેલા એક પ્રવાસીનો ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવ્યો હતો, જેમને સાવચેતીના ભાગરૂપે પૂરા ૩ મહિના સુધી દિલ્હીમાં આઇસોલેશનમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. ત્યારથી આજદિન સુધી ભારતમાં એકપણ કેસ નોંધાયો નથી.
આજે ભારત પાસે ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) અને NCDC સંચાલિત અત્યંત આધુનિક RT-PCR લેબોરેટરી માળખું ઉપલબ્ધ છે, જે સેકન્ડોમાં ઇબોલાનું સચોટ નિદાન કરી શકે છે. જોકે, એઈમ્સના મેડિસિન પ્રોફેસર ડૉ. નીરજ નિશ્ચલ ચેતવણી આપતા કહે છે કે, "જોખમ ભલે ઓછું હોય, પણ આજની ગ્લોબલ કનેક્ટિવિટીના યુગમાં કોઈપણ વાયરસ ભારતથી માત્ર એક ફ્લાઇટ જ દૂર છે." આથી એરપોર્ટ પર કડક દેખરેખ અને મુસાફરોના ટ્રેકિંગ પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
________________________________________
ઇબોલાના લક્ષણો: શરીરને અંદરથી તોડી નાખતો વાયરસ
ઇબોલા વાયરસ શરીરમાં પ્રવેશ્યા બાદ લક્ષણો દેખાવામાં ૨ થી ૨૧ દિવસનો સમય (ઇન્ક્યુબેશન પીરિયડ) લાગે છે. ત્યાં સુધી વ્યક્તિ અન્ય માટે ચેપી નથી હોતી.
•    શરૂઆતના લક્ષણો: અચાનક જોરદાર તાવ આવવો, અસહ્ય થાક અને નબળાઈ લાગવી, સ્નાયુઓ-સાંધા અને માથામાં સખત દુખાવો થવો તેમજ ગળું પકડાવું.
•    ગંભીર અવસ્થા: જેમ જેમ વાયરસ વધે તેમ ઉલટી, ડાયેરિયા (ઝાડા), પેટમાં અસહ્ય દુખાવો, ત્વચા પર લાલ ફોલ્લીઓ થવી અને કિડની કે લીવર ફેઈલ થવા જેવા જીવલેણ લક્ષણો દેખાય છે.
•    અંતિમ સ્ટેજ: સૌથી ભયાનક બાબત એ છે કે દર્દીના શરીરની અંદર અને બહાર (જેમ કે નાક, પેઢા, આંખ કે મળમાર્ગ) માંથી લોહી વહેવાનું શરૂ થઈ જાય છે.
રિકવરી પછી પણ પીછો નથી છોડતો આ રોગ:
ઇબોલામાંથી સાજા થયેલા નસીબદાર લોકો પણ લાંબા ગાળાની આડઅસરોથી પીડાય છે. જેમાં કાયમી થાક, આંખોની રોશની ઝાંખી થવી, પ્રકાશ સામે ન જોઈ શકવું, સાંધાના ક્રોનિક દુખાવા અને અચાનક વજન ઘટી જવું જેવી સમસ્યાઓ મુખ્ય છે.
હાલ પૂરતું, ભારત સરકારના મતે દેશમાં ચિંતાનો કોઈ વિષય નથી, પરંતુ આફ્રિકાથી આવતી ફ્લાઇટ્સ અને પ્રવાસીઓના ૨૧ દિવસના મોનિટરિંગને લઈને એરપોર્ટ ઓથોરિટી સંપૂર્ણ એલર્ટ મોડ પર છે.