અલ્બુકર્ક (ન્યૂ મેક્સિકો), તા. 16: ચંદ્ર પર ચાલનાર છેલ્લા જીવંત માનવી અને પ્રશિક્ષિત ભૂસ્તરશાસ્ત્રી ડૉ. હેરિસન "જેક" શ્મિટે ચંદ્રની સપાટી પર વિતાવેલા પોતાના દિવસોનું એક એવું રહસ્ય ખોલ્યું છે જે પૃથ્વી પર ઉર્જાના સંકટને હંમેશ માટે ખતમ કરી શકે છે. 90 વર્ષની વયે પણ ઉત્સાહી એવા શ્મિટે 'ધ પોસ્ટ' ને જણાવ્યું કે ચંદ્રની ગ્રે ધૂળમાં 'હિલીયમ-3' (Helium-3) નામનું એક દુર્લભ તત્વ છુપાયેલું છે, જે ટ્રિલિયન ડોલરના ઉદ્યોગનો પાયો નાખી શકે છે.
શું છે આ ‘સુપરફ્યુઅલ’ હિલીયમ-3?
હિલીયમ-3 એ પરમાણુ ફ્યુઝન (Nuclear Fusion) રિએક્ટર ચલાવવા માટેનું સૌથી શક્તિશાળી ઇંધણ છે. પૃથ્વી પરના સામાન્ય ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટ્સ ખતરનાક કિરણોત્સર્ગી કચરો પેદા કરે છે, પરંતુ હિલીયમ-3 થી ચાલતા રિએક્ટર્સ અત્યંત સલામત અને સ્વચ્છ ઉર્જા આપે છે. પૃથ્વી પર આ તત્વ અત્યંત દુર્લભ છે, પરંતુ ચંદ્ર પર તે વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે કારણ કે સૂર્ય અબજો વર્ષોથી તેના વાતાવરણ વગરની ચંદ્રની સપાટી પર આ આઇસોટોપનો બોમ્બમારો કરી રહ્યો છે.
ચંદ્ર પર ખેતી જેવી લણણી
જેક શ્મિટે 'ઇન્ટરલ્યુન' (Interlune) નામની કંપનીની સહ-સ્થાપના કરી છે, જે ચંદ્રની ધૂળમાંથી હિલીયમ-3 કાઢવાની ટેકનોલોજી વિકસાવી રહી છે. શ્મિટે સમજાવ્યું કે આ પ્રક્રિયા પરંપરાગત ખાણકામ (Mining) કરતા 'કૃષિ લણણી' જેવી વધુ હશે. તેમને વિશ્વાસ છે કે 2030 ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં હિલીયમ-3 ના પ્રથમ શિપમેન્ટ ચંદ્ર પરથી પૃથ્વી પર આવવાનું શરૂ થઈ જશે.
આર્ટેમિસ II મિશનથી નવી આશા
તાજેતરમાં નાસાના 'આર્ટેમિસ II' (Artemis II) મિશનની સફળતાથી જેક શ્મિટ ખૂબ જ પ્રભાવિત થયા છે. તેમણે કહ્યું કે ચંદ્ર પર કાયમી બેઝ બનાવવો અને નિયમિત અવકાશ યાત્રાઓ શરૂ કરવી હવે માત્ર કલ્પના નથી. શ્મિટે ચંદ્ર પરના પોતાના અનુભવને ગ્રાન્ડ કેન્યોન (Grand Canyon) ની પહેલી મુલાકાત સાથે સરખાવતા કહ્યું કે, ત્યાં હોવું એ એક અદ્ભુત માનવીય અનુભવ છે જેને શબ્દોમાં વર્ણવવો અશક્ય છે.
વિજ્ઞાનની શક્તિમાં અતૂટ વિશ્વાસ
1972 ના એપોલો 17 મિશનના ભાગ રહેલા શ્મિટ ચંદ્ર પર ચાલનારા 12 માનવીઓમાંથી એક છે અને હાલ જીવિત ચાર અવકાશયાત્રીઓમાંના એક છે. એકમાત્ર વૈજ્ઞાનિક અવકાશયાત્રી તરીકે તેમણે ચંદ્રના ભૂસ્તરશાસ્ત્રનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો. તેઓ માને છે કે ચંદ્ર માત્ર આકાશમાં ચમકતો ગોળો નથી, પરંતુ પૃથ્વીના ભવિષ્યને સુરક્ષિત રાખવાની ચાવી છે.
જેક શ્મિટનું વિઝન: "અમે ચંદ્રની મુલાકાત લઈને વિજ્ઞાનની જે શક્તિ જોઈ છે, તે જ શક્તિ હવે પૃથ્વીને સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત ઉર્જા પૂરી પાડવામાં મદદરૂપ થશે."