સતના, તા.20: વિજયાદશમીના પવિત્ર તહેવાર પર સમગ્ર દેશમાં જ્યાં અસત્ય પર સત્યના વિજયરૂપે રાવણના પૂતળાનું દહન કરવામાં આવે છે, ત્યાં મધ્યપ્રદેશના એક અનોખા ખૂણામાં રાવણ પ્રત્યે બિલકુલ જુદો જ આદર અને અશ્ર્ચર્યજનક ભક્તિ જોવા મળે છે. મધ્યપ્રદેશના સતના જિલ્લામાં આવેલા કોઠી પોલીસ સ્ટેશનની અંદર રાવણનું દહન કરવાને બદલે તેની ભવ્ય મૂર્તિની વિધિવત પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે.

પોલીસ સ્ટેશન પરિસરમાં સ્થાપિત આ અનોખી પ્રતિમા આશરે 25 ફૂટ ઊંચી અને 22 ફૂટ પહોળી છે, જે છેલ્લા બે દાયકાથી વધુ સમયથી પોલીસ સ્ટેશનના સંકુલમાં અત્યંત સુરક્ષિત રીતે સાચવવામાં આવી છે. ખાસ વાત એ છે કે અહીંના સ્થાનિક પોલીસ કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓ પણ દિવસ-રાત આ પ્રતિમાની સુરક્ષા જાળવી રાખે છે. વિજયાદશમીના દિવસે લોકો અહીં રાવણને બાળવા માટે નહીં પરંતુ તેના જ્ઞાન અને આશીર્વાદ મેળવવા માટે મોટી સંખ્યામાં ઉમટી પડે છે.

સામાન્ય રીતે શાસ્ત્રો અને લોકકથાઓમાં રાવણને દસ માથા ધરાવતો 'દશાનન' દર્શાવવામાં આવે છે, પરંતુ આ પોલીસ સ્ટેશનમાં સ્થિત મૂર્તિમાં માત્ર નવ જ માથા કંડારેલા છે. આ અનોખી બનાવટ પાછળ એક ઊંડી ધાર્મિક માન્યતા જોડાયેલી છે. સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા અનુસાર, પરમ શિવભક્ત રાવણે પોતાની કઠોર ભક્તિ દરમિયાન પોતાનું એક મસ્તક ભગવાન શિવના ચરણોમાં સમર્પિત કરી દીધું હતું. આ જ કારણસર આ પ્રતિમા નવ માથા ધરાવતા સ્વરૂપમાં પૂજાય છે.

ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અંગે માહિતી આપતાં સ્થાનિક પૂજારી રમેશ મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે, આ પ્રતિમા આશરે 300 વર્ષ જૂની છે અને તેની સ્થાપના રિયાસત કાળ દરમિયાન તત્કાલીન શાસકો દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેમના પૂર્વજો કોઠી રિયાસતના દરબારમાં રાજપુરોહિત તરીકે સેવા આપતા હતા. મિશ્રા પરિવારની આશરે ચાર પેઢીઓ—જેમાં તેમના પરદાદા, દાદા, પિતા અને હવે તેઓ પોતે—દશેરાના પવિત્ર દિવસે આ મૂર્તિની વિશેષ પૂજા-અર્ચના કરવાની પરંપરા અવિરતપણે નિભાવી રહ્યા છે.

આ અનોખી પરંપરા દશકાઓથી ચાલી રહી હોવાથી તે સમગ્ર મધ્યપ્રદેશમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની છે. સામાન્ય રીતે ભય અને ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓ રોકવા માટે જાણીતા પોલીસ સ્ટેશનના વાતાવરણમાં આ પ્રકારની પ્રાચીન અને ધાર્મિક પરંપરાનું જતન થવું તે નગરજનો અને પ્રવાસીઓ માટે ભારે કૌતુકનો વિષય છે.

સ્થાનિક લોકોનું માનવું છે કે રાવણ એક પ્રકાંડ પંડિત અને મહાન શિવભક્ત હતો, તેથી તેના દુર્ગુણોને છોડીને તેના જ્ઞાન અને ભક્તિનો સાચો આદર કરવો જોઈએ. આગામી સમયમાં પણ આ 300 વર્ષ જૂની વારસાગત પરંપરા આ જ શ્રદ્ધા અને ઉત્સાહ સાથે જળવાઈ રહેશે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.