જબલપુર:મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટે ફોજદારી ખટલા (Criminal Trial) ના સંચાલન અંગે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ક્રિમિનલ કેસમાં ભોગ બનનાર પક્ષ દ્વારા રોકવામાં આવેલા ખાનગી વકીલ માત્ર સરકારી વકીલ (Public Prosecutor) ને મદદ કરી શકે છે, પરંતુ તેઓ જાતે અદાલતમાં દલીલો કરી શકતા નથી કે સાક્ષીઓની ઉલટતપાસ (Cross-Examination) કરી શકતા નથી.
જસ્ટિસ વિનય સરાફની સિંગલ બેન્ચે આ આદેશ જારી કર્યો હતો. અદાલતે સીઆરપીસી (CrPC) ની જોગવાઈઓને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય વિરુદ્ધના ગુનાઓમાં કેસ ચલાવવાની મુખ્ય જવાબદારી સરકારી વકીલની છે. ખાનગી વકીલ માત્ર લેખિત દલીલો રજૂ કરી શકે છે અને તે પણ અદાલતની પરવાનગી અને સરકારી વકીલના નિર્દેશન હેઠળ જ કરી શકાય છે.
અદાલતે અવલોકન કર્યું કે જો ખાનગી વકીલને કેસમાં મુખ્ય ભૂમિકા આપવામાં આવે, તો તે ન્યાયી ટ્રાયલના સિદ્ધાંતો વિરુદ્ધ હોઈ શકે છે. સરકારી વકીલ તટસ્થતા સાથે કેસ રજૂ કરે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે, જ્યારે ખાનગી વકીલ માત્ર પોતાના અસીલના હિતમાં જ કામ કરતા હોય છે. આથી, ઉલટતપાસ જેવી મહત્વની પ્રક્રિયા માત્ર સરકારી વકીલ દ્વારા જ થવી જોઈએ.
સુનાવણી દરમિયાન એવું જાણવા મળ્યું હતું કે ઘણા કેસોમાં ખાનગી વકીલો સરકારી વકીલને બાજુ પર રાખીને કેસનું નિયંત્રણ પોતાના હાથમાં લેતા હતા. હાઈકોર્ટે આ પ્રથાને અટકાવવા માટે આ કડક માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે. અદાલતે કહ્યું કે જો ભોગ બનનાર પક્ષ ઈચ્છે તો તેઓ વકીલ રોકી શકે છે, પરંતુ તે વકીલની ભૂમિકા માત્ર સરકારી વકીલને દસ્તાવેજો અને પુરાવાઓ સમજાવવામાં મદદ કરવા પૂરતી જ મર્યાદિત રહેશે.
આ ચુકાદાથી નીચલી અદાલતોમાં ચાલતા ફોજદારી કેસોમાં વકીલોની ભૂમિકા બાબતે સ્પષ્ટતા થઈ છે. આ નિર્ણય ન્યાયિક નિષ્પક્ષતા જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. રાજ્યના તમામ વકીલો અને ન્યાયિક અધિકારીઓને આ નિયમનું પાલન કરવા જણાવાયું છે.