મુંબઈ: આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય બજાર અને વિદેશી હૂંડિયામણના ક્ષેત્રે ભારત માટે સપ્તાહની શરૂઆત અત્યંત શાનદાર અને ઐતિહાસિક સાબિત થઈ છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના એક મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી નિર્ણયના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ડોલરના મૂલ્યમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જેની સીધી હકારાત્મક અસર ભારતીય ચલણ પર જોવા મળી છે. મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા લાંબા સમયના તણાવ વચ્ચે શાંતિ સમજૂતીની પ્રબળ આશાઓ જગાવતા સકારાત્મક અહેવાલોના પગલે ભારતીય રૂપિયો અમેરિકી ડોલર સામે રેકોર્ડ બ્રેક મજબૂતાઈ તરફ આગળ વધ્યો છે. ગત શુક્રવારે જોરદાર તેજી દર્શાવ્યા બાદ આજે સોમવારે સવારે રૂપિયો વધુ ૪૦ પૈસા મજબૂત થઈ ગયો છે.
વૈશ્વિક સ્તરેથી આવી રહેલા આ ખૂબ જ મહત્વના પોઝિટિવ સમાચારો અનુસાર, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પરસ્પર સહમતી બનવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે. આ સમજૂતીના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મોઝ સ્ટ્રેટ (દરિયાઈ માર્ગ) ફરીથી સંપૂર્ણપણે ખુલી જવાની આશા જીવંત થઈ છે, જેને લીધે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ની કિંમતોમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ વૈશ્વિક ઘટનાક્રમના લીધે જ સોમવારે અઠવાડિયાના પ્રથમ કારોબારી દિવસે અમેરિકી ડોલર સામે રૂપિયો ૪૦ પૈસાના જોરદાર ઉછાળા સાથે ૯૫.૨ રૂપિયાના મજબૂત સ્તર પર પહોંચી ગયો હતો. બજારના નિષ્ણાતોના મતે ક્રૂડના ભાવમાં ઘટાડો, સ્થાનિક શેરબજારમાં જોવા મળેલી તેજી અને સોના-ચાંદીના ભાવોમાં ઉછાળો આ સંભવિત શાંતિ સમજૂતીની સીધી અસર છે.
ઇન્ટરબેંક ફોરેન એક્સચેન્જ માર્કેટ (વિદેશી મુદ્રા બજાર) ના સત્તાવાર આંકડા મુજબ, સોમવારે સવારે રૂપિયો ડોલર સામે ૯૫.૩૬ ના સ્તરે ખુલ્યો હતો અને વ્યાપાર શરૂ થયાની થોડી જ મિનિટોમાં વધુ મજબૂત બનીને ૯૫.૨૦ ના સ્તરે આવી ગયો હતો. આ પૂર્વે વીતેલા શુક્રવારે પણ સ્થાનિક કરન્સી માર્કેટમાં જબરદસ્ત તેજીનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો અને રૂપિયો ૭૫ પૈસાની મજબૂતાઈ સાથે ૯૫.૬૦ ના સ્તરે બંધ થયો હતો. ડોલર સામે રૂપિયાની આ રિકવરી ભારત માટે એટલા માટે અત્યંત મહત્વની ગણાય છે કારણ કે ગત ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ મધ્ય પૂર્વમાં સંકટ શરૂ થયું ત્યારથી રૂપિયો સતત ધોવાઈ રહ્યો હતો. આ વૈશ્વિક કટોકટીના ગાળા દરમિયાન ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો ૬ ટકા કરતાં પણ વધુ તૂટી ચૂક્યો હતો, જેની સામે હવે શાનદાર સુધારો જોવા મળ્યો છે.
નાણાકીય બજાર સાથે જોડાયેલા અગ્રણી નિષ્ણાતો અને ફિનરેક્સ ટ્રેઝરી એડવાઇઝર્સ એલએલપીના ટ્રેઝરી હેડ તેમજ એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અનિલ કુમાર ભંસાલીના જણાવ્યા અનુસાર, સોમવારે અમેરિકામાં સત્તાવાર રજા હોવાના કારણે ડોલરની કેશ ડિમાન્ડ (રોકડ માંગ) ખૂબ જ ઓછી રહેવાની ધારણા છે, જોકે મહિનાના અંતમાં આ માંગમાં સામાન્ય વધારો થઈ શકે છે. બજારના જાગૃત જાણકારોનું માનવું છે કે અમેરિકા અને ભારત વચ્ચે આગામી સમયમાં થનારો આ નવો ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (વ્યાપારી કરાર) બંને દેશોના અર્થતંત્ર માટે અત્યંત ફાયદાકારક સાબિત થશે અને તેનાથી દ્વિપક્ષીય વેપારને વેગ મળશે.
બીજી તરફ, રૂપિયાની આ ઐતિહાસિક મજબૂતાઈ અને સ્થિરતાને જાળવી રાખવા માટે દેશની કેન્દ્રીય બેંક એટલે કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) વિદેશી હૂંડિયામણ માર્કેટમાં ડોલરની દરેક નાની-મોટી હલચલ પર ખૂબ જ બારીકાઈથી નજર રાખી રહી છે. રૂપિયામાં આ મોટી મજબૂતાઈ એવા સંકેતો અને અહેવાલો બાદ આવી છે, જેમાં સ્પષ્ટ કહેવાયું છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી ચાલી રહેલા ભયંકર યુદ્ધ અને તણાવને હંમેશ માટે સમાપ્ત કરવા માટેના શાંતિ કરાર પર 'કાફી હદ સુધી વાટાઘાટો' સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. ભલે અત્યારે ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર આ મહત્વપૂર્ણ વાર્તાલાપ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો હોય, પરંતુ બંને દેશોની ટોચની લીડરશિપના સ્તરે હજુ પણ સત્તાવાર મહોર વાગવા બાબતે થોડી અનિશ્ચિતતા યથાવત જોવા મળી રહી છે.