વૉશિંગ્ટન: મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંભવિત શાંતિ કરારની અટકળો અને આકરી આલોચનાઓ વચ્ચે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રવિવારે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમણે અમેરિકી વાટાઘાટકારોને ઈરાન સાથે કોઈ પણ કરાર કરવા માટે 'ઉતાવળ ન કરવા' સૂચના આપી છે. તેમણે પોતાના સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર લખ્યું હતું કે, વાટાઘાટો વ્યવસ્થિત અને રચનાત્મક રીતે આગળ વધી રહી છે, પરંતુ સમય આપણી પડખે હોવાથી ઉતાવળ કરવાની કોઈ જરૂર નથી. જ્યાં સુધી કોઈ સત્તાવાર કરાર ન થાય, તે પ્રમાણિત ન થાય અને તેના પર હસ્તાક્ષર ન થાય ત્યાં સુધી ઈરાની બંદરો પર લાદવામાં આવેલી નાકાબંધી સંપૂર્ણપણે અમલમાં રહેશે.

આ વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ પર નજર કરીએ તો, ગત ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી ઈરાન પર અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલા શરૂ થયા હતા. જેના જવાબમાં તેહરાન (ઈરાન) દ્વારા આર્થિક દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર લગભગ અટકાવી દેવામાં આવી હતી. આ પગલાંના વિરોધમાં અમેરિકાએ ગત ૧૩ એપ્રિલથી ઈરાનના બંદરોની કડક સૈન્ય નાકાબંધી કરી રાખી છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામા દ્વારા ૨૦૧૫ માં ઈરાન સાથે કરવામાં આવેલા પરમાણુ કરારની આકરી ટીકા કરતા ઉમેર્યું કે, બંને પક્ષોએ પૂરતો સમય લેવો જોઈએ જેથી યોગ્ય નિર્ણય પર પહોંચી શકાય. ઈરાન સાથેના સંબંધો હવે વધુ વ્યાવસાયિક અને ઉત્પાદક બની રહ્યા છે, પરંતુ તેમણે એ સમજવું જ પડશે કે તેઓ કોઈપણ સંજોગોમાં પરમાણુ હથિયાર કે બોમ્બ બનાવી શકશે નહીં.

વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા આ કરારની સત્તાવાર વિગતો હજુ ગુપ્ત રાખવામાં આવી છે, પરંતુ ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બકાઇએ સરકારી ટેલિવિઝન પર ખુલાસો કર્યો હતો કે બંને દેશો ૧૪ કલમો ધરાવતા એક ફ્રેમવર્ક એગ્રીમેન્ટ (સમજૂતી પત્ર) ની ખૂબ નજીક પહોંચી ગયા છે. ન્યૂઝ આઉટલેટ 'એક્સિઓસ' ના અહેવાલ મુજબ, આ સંભવિત કરાર હેઠળ વર્તમાન યુદ્ધવિરામને વધુ ૬૦ દિવસ માટે લંબાવવામાં આવી શકે છે, જે દરમિયાન હોર્મુઝની સામુદ્રધુની ફરીથી ખોલવામાં આવશે, ઈરાનને મુક્તપણે તેલ વેચવાની મંજૂરી મળશે અને તેના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે વધુ વાટાઘાટો હાથ ધરાશે.

કરારના આ લીક થયેલા અંશો સામે આવતા જ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પોતાના પક્ષ એટલે કે રિપબ્લિકન પાર્ટીના વરિષ્ઠ સાંસદોએ આકરી નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. સંરક્ષણ નીતિ પર નજર રાખતા ટોચના રિપબ્લિકન સેનેટર રોજર વિકરે જણાવ્યું કે, ઈરાન સાથે ૬૦ દિવસના યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થવાનો અર્થ એ થશે કે અમેરિકાના ‘ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી’ દ્વારા અત્યાર સુધી મેળવેલી તમામ સફળતાઓ પર પાણી ફરી વળશે. ટેક્સાસના રિપબ્લિકન સેનેટર ટેડ ક્રુઝે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર વિરોધ નોંધાવતા લખ્યું કે, જો આ કરારના પરિણામે અમેરિકા વિરોધી ઈરાની શાસનને ફરીથી અબજો ડોલર મળવા લાગે, તેઓ યુરેનિયમ સમૃદ્ધ કરી શકે અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર તેમનો અંકુશ પ્રસ્થાપિત થાય, તો આ પરિણામ એક વિનાશક ભૂલ સાબિત થશે.

આ સિવાય નોર્થ કેરોલિનાના રિપબ્લિકન સેનેટર થોમ ટિલિસે સીએનએનના એક કાર્યક્રમમાં આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, આ સમજૂતી તર્કસંગત લાગતી નથી. આશરે ૧૧ અઠવાડિયા પહેલા જ સંરક્ષણ મંત્રી પીટ હેગસેથ અને સંરક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા આપણને જણાવવામાં આવ્યું હતું કે અમેરિકાએ ઈરાનના સંરક્ષણને સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કરી દીધું છે અને પરમાણુ સામગ્રી આપણા કબજામાં આવવી માત્ર સમયની વાત છે. પરંતુ હવે આપણે એવી સ્થિતિ વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ જ્યાં પરમાણુ સામગ્રી ઈરાનમાં જ રહેવા દેવામાં આવી શકે છે, જે કોઈ પણ રીતે ગળે ઉતરે તેમ નથી. સાંસદ લિન્ડસે ગ્રેહામે પણ ઈરાનને તેલ વેચવાની મુક્ત મંજૂરી આપવા સામે પોતાનો સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે.