​નવી દિલ્હી: રોશની, ઉમંગ અને આસ્થાના મહાપર્વ દિવાળીનું ભારતીય સંસ્કૃતિમાં વિશેષ મહત્ત્વ છે. જો કે, દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં આ તહેવારને મનાવવાની રીતભાત, ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓમાં અનોખી વિવિધતા જોવા મળે છે. અયોધ્યાના રામમંદિરના સાંસ્કૃતિક વૈભવથી લઈને ગંગા ઘાટ પર થતી દેવ દિવાળી અને પશ્ચિમ બંગાળની શક્તિ ઉપાસના સુધી, દેશના ખૂણે-ખૂણે દિવાળીનો ઉત્સાહ અલગ જ રંગ લાવે છે.

​અયોધ્યા: ભવ્ય દીપોત્સવ અને રામ રાજ્યની ઝાંખી
​ઉત્તર પ્રદેશનું અયોધ્યા શહેર દિવાળીના કેન્દ્રસ્થાને રહે છે. ભગવાન શ્રી રામના વનવાસ પૂર્ણ કરી Ayodhya પરત ફરવાના પ્રતીકરૂપે અહીં 'દીપોત્સવ'ની ભવ્ય ઉજવણી કરવામાં આવે છે. સરયૂ નદીના કિનારે લાખોની સંખ્યામાં પ્રગટાવવામાં આવતા દીવાઓ આખી નગરીને સ્વર્ગ જેવી સુંદર બનાવી દે છે. સાંસ્કૃતિક નૃત્યો, ભવ્ય લેસર શો અને લાખો દીવાઓની રોશની જોવા માટે દેશ-વિદેશથી શ્રદ્ધાળુઓ અયોધ્યા પહોંચે છે.

​વારાણસી: કાશીના ઘાટો પર દેવ દિવાળીનો દિવ્ય નજારો
​વારાણસી (કાશી)માં દિવાળીની સાથે સાથે તેની આગવી પરંપરા 'દેવ દિવાળી' માટે પણ વિશ્વભરમાં જાણીતું છે. મુખ્ય દિવાળીના થોડા દિવસો બાદ કાર્તિક પૂર્ણિમાના અવસરે ગંગાજીના પ્રત્યેક ઘાટ પર લાખો દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે. દેવોની દિવાળી ગણાતી આ ઉત્સવમાં ગંગા નદીના કિનારે થતી ભવ્ય મહા આરતી અને નદીમાં તરતા હજારો દીવાઓનો નજારો હૃદયને સ્પર્શી જાય તેવો હોય છે.

​કોલકાતા: મા કાલીની આરાધના અને રોશનીનો મહોત્સવ
​પૂર્વ ભારતમાં, ખાસ કરીને પશ્ચિમ બંગાળ (કોલકાતા)માં દિવાળીના પર્વ પર મહાકાળીની પૂજાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. અહીં દિવાળીની રાત્રે 'કાળી પૂજા' ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. ભક્તો મા કાલીના ભયંકર તેમજ કલ્યાણકારી સ્વરૂપની પૂજા-અર્ચના કરી આશીર્વાદ મેળવે છે. સુંદર પંડાલો, માંસ-મચ્છી અને મીઠાઈઓની છોળો સાથે આખો માહોલ આધ્યાત્મિક અને ઉત્સવમય બની જાય છે.

​ગુજરાત: ફરાળ, લક્ષ્મી પૂજન અને નૂતન વર્ષના વધામણાં
​પશ્ચિમ ભારતમાં આવેલા ગુજરાતમાં દિવાળીનો તહેવાર પાંચ દિવસના અદ્ભુત ઉત્સવ તરીકે ઉજવાય છે.

​ધનતેરસ અને કાળી ચૌદશ: ઘરોની સફાઈ, આંગણામાં સુંદર રંગોળી અને દીવા પ્રગટાવીને માતા લક્ષ્મીનું સ્વાગત કરવામાં આવે છે.
​દિવાળી અને ચોપડા પૂજન: વેપારી વર્ગ દ્વારા નવા ચોપડાનું પૂજન કરી આર્થિક સમૃદ્ધિની કામના કરવામાં આવે છે.
​બેસતું વર્ષ (નવું વર્ષ): ગુજરાતમાં દિવાળી પછીના દિવસે નૂતન વર્ષ મનાવાય છે, જ્યાં લોકો એકબીજાને 'સાલે મુબારક' કે 'નૂતન વર્ષાભિનંદન' પાઠવીને મોં મીઠું કરાવે છે અને સ્નેહીજનોને ભેટીને નવા વર્ષની શરૂઆત કરે છે.
​આમ, ભારતની વિવિધ સંસ્કૃતિઓ અને પરંપરાઓ દિવાળીના આ પર્વને એકતાના સૂત્રમાં બાંધીને સમગ્ર દેશને રોશનીથી જગમગાવી દે છે.