તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
પતિ સાથે મતભેદનો અર્થ એ નથી કે દરેક સંબંધી દોષિત છેઃ નક્કર પુરાવા વિના FIR દાખલ કરવામાં આવશે નહીં: સુપ્રીમ કોર્ટ
ફક્ત સામાન્ય આરોપોના આધારે પતિના દરેક સંબંધી સામે ફોજદારી કેસ દાખલ કરી શકાતો નથીઃ કોર્ટ
નવી દિલ્હી, તા.૨૬: સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે ફક્ત સામાન્ય આરોપોના આધારે વૈવાહિક વિવાદમાં પતિના દરેક સંબંધી સામે ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરી શકાતી નથી. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કાનૂની કાર્યવાહી ફક્ત ત્યારે જ વાજબી ઠેરવી શકાય છે જો સ્પષ્ટ અને તથ્ય આધારિત દાવાઓ હોય.
ન્યાયાધીશ સંજય કરોલ અને એન. કોટિશ્વર સિંહની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે ઘરેલુ હિંસાનો ભોગ બનેલા લોકોના અધિકારો અને ગૌરવનું રક્ષણ કરવું સર્વોપરી છે. જોકે, અદાલતોએ એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે નક્કર પુરાવા અથવા જુબાની વિના પરિવારના દરેક સભ્ય પર ફોજદારી કાયદાઓ આડેધડ રીતે લાદવામાં ન આવે.
બેન્ચે એ પણ નોંધ્યું હતું કે ન્યાયતંત્રનો સામાન્ય અનુભવ રહ્યો છે કે વૈવાહિક વિવાદોમાં ઘણીવાર ઉચ્ચ લાગણીઓ, તણાવપૂર્ણ સંબંધો અને ઊંડાણપૂર્વકની ફરિયાદો શામેલ હોય છે. કોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, આવા સંજોગોમાં ક્રૂરતા અને ઉત્પીડનનો આરોપ લગાવતી ફરિયાદો ઘણીવાર ફક્ત પતિને જ નહીં પરંતુ તેના સમગ્ર પરિવારને પણ સંડોવે છે, જેમાં એવા સંબંધીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે જેમણે વૈવાહિક વિવાદમાં કોઈ સક્રિય ભૂમિકા ભજવી ન હતી.
બેન્ચે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ફક્ત પતિ સાથે કૌટુંબિક સંબંધ રાખવો અથવા વૈવાહિક વિવાદમાં ફરિયાદી (પત્ની) ને ટેકો ન આપવો એ પોતે જ ફોજદારી ગુનો ગણી શકાય નહીં. તે સાબિત કરવું જરૂરી છે કે તે સંબંધીઓ ક્રૂરતા, ઉત્પીડન અથવા ગેરકાયદેસર દહેજની માંગણીઓમાં સક્રિય રીતે સામેલ હતા.
બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે નિષ્ફળ લગ્નમાં ફરિયાદી મહિલાના દુઃખને અવગણી શકાય નહીં, પરંતુ તે જ સમયે, સામાન્ય અને પાયાવિહોણા આરોપોના આધારે પતિના દરેક સંબંધી સામે ફોજદારી કાયદાનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી શકાતી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે તે એ હકીકતથી સંપૂર્ણપણે વાકેફ છે કે ક્રૂરતા અને ઘરેલુ હિંસાના સાચા કિસ્સાઓ વૈવાહિક ઘરોમાં બને છે. આ કિસ્સાઓ ઘણીવાર લોકોની નજરથી છુપાયેલા રહે છે. બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, ઘરગથ્થુ ક્ષેત્રમાં માનસિક, મૌખિક, આર્થિક અથવા શારીરિક શોષણના કિસ્સાઓમાં, તાત્કાલિક પુરાવા અથવા સ્વતંત્ર સાક્ષીઓ હંમેશા ઉપલબ્ધ હોતા નથી. પ્રારંભિક તબક્કે આવા પુરાવાનો અભાવ પોતે જ પીડિત મહિલાના નિવેદન પર વિશ્વાસ ન કરવાનો આધાર હોઈ શકે નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટે ૨૦૨૩ માં મધ્યપ્રદેશમાં દાખલ કરાયેલી FIR રદ કરતી વખતે આ અવલોકનો કર્યા હતા. આ FIR વૈવાહિક વિવાદમાં સામેલ પુરુષના પરિવારના ચાર સભ્યો સામે દહેજ પ્રતિબંધ કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ દાખલ કરવામાં આવી હતી. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે ફરિયાદી દ્વારા આ ચાર સંબંધીઓ સામે ઘરેલુ હિંસાથી મહિલાઓના રક્ષણ કાયદા હેઠળ શરૂ કરાયેલી કાર્યવાહીને પણ રદ કરી હતી.
બેન્ચે એ પણ નોંધ્યું હતું કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન, એક ફેમિલી કોર્ટે પતિ અને ફરિયાદી પત્ની વચ્ચે છૂટાછેડાનો હુકમનામું મંજૂર કર્યું હતું, જેના કારણે તેમના લગ્ન તૂટી ગયા હતા. જોકે, બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સંબંધિત ટ્રાયલ કોર્ટ કેસમાં બાકીના આરોપીઓ સામે કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે તેનો નિર્ણય ટ્રાયલ કોર્ટ માટે અવરોધરૂપ રહેશે નહીં. જો ટ્રાયલ દરમિયાન, કોર્ટને એવા પુરાવા મળે છે જે તેના મતે, આ ચાર સંબંધીઓ સામે કાર્યવાહી કરવા માટે પૂરતા છે, તો ટ્રાયલ કોર્ટ CrPC ની કલમ ૩૧૯ હેઠળ તેમની સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને તેમને ફરીથી સમન્સ મોકલી શકે છે
(10:36 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
