લગભગ એક દાયકા પહેલા, ભારતીય શેરબજારમાં મોટાભાગના સોદા તેમની પસંદગીની બ્રોકરેજ ફર્મના ડીલર દ્વારા કરવામાં આવતા હતા, જેમાં ફોન કોલની જરૂર પડતી હતી. પરંતુ હવે એવું નથી. નેશનલ સ્‍ટોક એક્‍સચેન્‍જ (NSE) ના ડેટા દર્શાવે છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૫ માં, ૬૦% થી વધુ ઇક્‍વિટી કેશ માર્કેટ ટ્રેડિગ આ પદ્ધતિ દ્વારા કરવામાં આવ્‍યું હતું, પરંતુ ૨૦૨૫-૨૬ સુધીમાં, આ ઘટીને માત્ર ૨૫.૧% થયું હતું.

NSE દ્વારા પ્રકાશિત માર્કેટ પલ્‍સ અનુસાર, ડીલર-આધારિત સિસ્‍ટમ વર્ષ-દર-વર્ષ અને મહિના-દર-મહિને ઘટી રહી છે. આ સિસ્‍ટમમાં કમ્‍પ્‍યુટર-ટુ-કમ્‍પ્‍યુટર લિક (CTCL) અને સ્‍ક્રીન-આધારિત પ્‍લેટફોર્મ, નેશનલ એક્‍સચેન્‍જ ફોર ઓટોમેટેડ ટ્રેડિગ (NEAT) શામેલ છે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે, ડીલર રૂટનો ઉપયોગ વધુ ઘટ્‍યો છે. CTCL/NEAT ટર્મિનલ્‍સનો હિસ્‍સો મહિને ૧૨૪ બેસિસ પોઈન્‍ટ અને વાર્ષિક ધોરણે ૪૭૩ બેસિસ પોઈન્‍ટ ઘટીને ૨૧.૪% થયો છે.

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ઘણી નવી ટેકનોલોજી ઉભરી રહી છે, જે ઓટોમેટેડ ઈન્‍ફ્રાસ્‍ટ્રક્‍ચરનો ઝડપી સ્‍વીકાર દર્શાવે છે. વધુમાં, મોબાઈલ દ્વારા ટ્રેડિંગ કરતા રોકાણકારોનો હિસ્‍સો પણ સતત વધી રહ્યો છે.

SAMCO સિક્‍યોરિટીઝના એક્‍ઝિક્‍યુટિવ ડિરેક્‍ટર અને પ્રેસિડેન્‍ટ નિલેશ શર્મા કહે છે કે ફોન દ્વારા ઓર્ડર આપતા અથવા બ્રોકરની ઓફિસની મુલાકાત લેતા રોકાણકારોનો હિસ્‍સો નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્‍યો છે અને સતત ઘટી રહ્યો છે. આજે મોટાભાગના સક્રિય વેપારીઓ મોબાઈલ એપ્‍સ પસંદ કરે છે. આ એપ્‍સ તેમને ભાવ લક્ષ્યો સહિત રીઅલ-ટાઇમ ચેતવણીઓ પ્રદાન કરે છે. ડીલરો એક સમયે ગ્રાહકોને ફોન પર જે માહિતી પૂરી પાડતા હતા તે જ માહિતી.

શર્માએ જણાવ્‍યું હતું કે મોટી ટ્રેડિગ ટીમો જાળવવા કરતાં બ્રોકરેજ કંપનીઓ માટે મોબાઈલ ફોન દ્વારા કામ કરવું વધુ ખર્ચ-અસરકારક પણ છે. કોલ-એન્‍ડ-ટ્રેડ સેવાઓનો લાભ લેતા ગ્રાહકો પાસેથી ઘણીવાર વધારાની ફી વસૂલવામાં આવે છે, જે તેમના આકર્ષણને વધુ ઘટાડે છે. શર્માએ કહ્યું, ઘણા બ્રોકરેજ હવે કોલ-એન્‍ડ-ટ્રેડ ટ્રાન્‍ઝેક્‍શન માટે ચાર્જ વસૂલ કરે છે, જે ગ્રાહકોને દૂર લઈ જાય છે.

એક પરંપરાગત બ્રોકરેજ ફર્મના એક વરિષ્ઠ એક્‍ઝિક્‍યુટિવે સમજાવ્‍યું કે એક દાયકા પહેલા, મોટાભાગના ક્‍લાયન્‍ટ્‍સ ટ્રેડ માટે ડીલરો પર આધાર રાખતા હતા. જો કે, વચ્‍ચેના વર્ષોમાં, બ્રોકિગ ઉદ્યોગમાં મૂળભૂત ફેરફારો થયા છે, અને ટેકનોલોજીએ ક્‍લાયન્‍ટ ઓનબોર્ડિગ અને મોબાઇલ એપ્‍લિકેશન્‍સ દ્વારા ડાયરેક્‍ટ ટ્રેડિગને ખૂબ સરળ બનાવ્‍યું છે.

તેમણે કહ્યું કે પરંપરાગત બ્રોકરેજ ફર્મ્‍સે હવે ટેકનોલોજીકલ ગેપને દૂર કર્યો છે. જ્‍યારે બધી મોટી કંપનીઓ હવે મોબાઇલ પ્‍લેટફોર્મ દ્વારા ઇલેક્‍ટ્રોનિક ઓનબોર્ડિગ ઓફર કરે છે, ત્‍યારે ગ્રાહકોનો એક જૂનો વર્ગ હજુ પણ ઓર્ડર આપતા પહેલા ડીલર સાથે વાત કરવાનું પસંદ કરે છે. આ સેગમેન્‍ટમાં સામાન્‍ય રીતે યુવાન, વધુ ટેક-સેવી રોકાણકારો કરતાં મોટા પોર્ટફોલિયો હોય છે. આ જ કારણ છે કે ડીલરો કાર્યરત રહે છે.

ફુલ-સર્વિસ બ્રોકર્સને ટાંકીને, અધિકારીએ કહ્યું, તેનાથી વિપરીત, ડીલરોએ સ્‍ટાફમાં વધારો જોયો છે.ૅ તેમણે ઉમેર્યું કે જ્‍યારે ડીલરોના કર્મચારીઓની સંખ્‍યામાં ગ્રાહકોની સંખ્‍યાના પ્રમાણમાં વધારો થયો નથી, ત્‍યારે કુલ સંખ્‍યામાં વધારો થયો છે.

NSE ડેટા દર્શાવે છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ માં વાર્ષિક ધોરણે ૯૦% થી વધુનો ઘટાડો થયો હોવા છતાં, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં કુલ કોમોડિટી ડેરિવેટિવ્‍ઝ ટ્રેડિગ વોલ્‍યુમમાં CTCL/NEAT ચેનલનો હિસ્‍સો ૮૦.૩% થી વધુ હતો.