નવી દિલ્હી : સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન એટલે કે સીબીઆઈએ દેશભરમાં ડિજિટલ અરેસ્ટ કૌભાંડો સામે પોતાની કાર્યવાહી વધુ તીવ્ર બનાવી દીધી છે. આ કડીમાં એજન્સીએ ઓપરેશન ચક્ર છ અંતર્ગત વીસ રાજ્યોમાં નવાસી સ્થળો પર એકસાથે દરોડા પાડ્યા છે. આ તાજેતરની કાર્યવાહી ત્રણ મોટા કેસો પર કેન્દ્રિત છે જેમાં ઠગોએ પોલીસ અને સરકારી અધિકારી હોવાનો દંભ કરીને વીડિયો કૉલના માધ્યમથી પીડિતોને ડરાવીને કરોડો રૂપિયા ટ્રાન્સફર કરાવ્યા હતા. આ મામલામાં અત્યાર સુધી ત્રણ શંકાસ્પદોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. સીબીઆઈએ જણાવ્યું છે કે આ સર્ચ ઓપરેશન બેંક રેકોર્ડ અને ડિજિટલ ખાતાઓની વિગતવાર તપાસ પછી હાથ ધરવામાં આવ્યું છે જેથી અપરાધમાંથી મળેલી કમાણીના રસ્તાને શોધી શકાય અને અસલી લાભાર્થીઓની ઓળખ થઈ શકે.

તપાસ દરમિયાન મની ટ્રેલ એટલે કે નાણાકીય લેણદેણનો રસ્તો પણ તપાસના ઘેરાવામાં છે. ધરપકડ કરાયેલા લોકોમાં હરિયાણાનો આકાશ સામેલ છે, જેણે કથિત રીતે પોતાના જ ખોલાવેલા ખાતામાં એક કરોડ પંચાનવે લાખ રૂપિયા મેળવ્યા હતા અને તે જ દિવસે તે ભંડોળ આગળ ટ્રાન્સફર કરી દીધું હતું. કોલકાતાના રાજા કરમારકરે પોતાની ફર્મના ખાતા દ્વારા દોઢ કરોડ રૂપિયા ફેરવ્યા, જ્યારે જ્યોતિ રાણીએ પોતાના ખાતામાં આવેલી રકમમાંથી કેટલાક પૈસા રોકડ ઉપાડ્યા અને બાકીની રકમ આગળ મોકલી દીધી. આ કેસો દર્શાવે છે કે તપાસકર્તાઓ શા માટે હવે માત્ર ધમકીભર્યા વીડિયો કૉલ કરનારાઓ પૂરતા મર્યાદિત નથી રહ્યા પરંતુ તે ખાતાઓની પણ ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરી રહ્યા છે જેના દ્વારા નાણાંની હેરાફેરી થાય છે.

આ પ્રકારના કૌભાંડોનો ભોગ બનનારાઓમાં પ્રતિષ્ઠિત નાગરિકો પણ સામેલ છે. એક કેસમાં બિટ્સ પિલાનીના એક પ્રોફેસરને ત્રણ મહિના સુધી કહેવાતા ડિજિટલ અરેસ્ટમાં રાખવામાં આવ્યા અને તેમની પાસેથી સાત કરોડ સડસٹھ લાખ રૂપિયાની છેતરપિંડી કરવામાં આવી. ઓક્ટોબર 2023 માં તેમને એક કૉલ આવ્યો જેમાં પોતાને ટેલિકોમ નિયમનકારના પ્રતિનિધિ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ મુંબઈ પોલીસ, એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ અને સીબીઆઈના અધિકારી તરીકે ઓળખ આપતા લોકોએ સ્કાઈપ દ્વારા સંપર્ક કર્યો અને તેમને જેટ એરવેઝના સ્થાપક નરેશ ગોયલ સાથે જોડાયેલા મની લોન્ડ્રિંગ કેસમાં ખોટી રીતે ફસાવી દીધા. ઠગોએ ધરપકડની ધમકી આપી અને ત્રણ મહિના સુધી તેમની દૈનિક ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી.

અન્ય એક કેસમાં ગુજરાતના ગાંધીનગરના એક વરિષ્ઠ મહિલા ડૉક્ટરને સમાન પદ્ધતિથી નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. તેમને પંદર માર્ચથી પચ્ચીસ જૂન સુધી ત્રણ મહિનાથી વધુ સમય માટે ડિજિટલ અરેસ્ટ રાખવામાં આવ્યા. સ્કેમર્સે ખોટા દસ્તાવેજોના માધ્યમથી ડરાવીને વીસ કરોડ રૂપિયાની સંપત્તિ પાર્ક કરવા માટે કહ્યું. ડૉક્ટરે પોતાની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ તોડી, લોન લીધી, સોનું વેચ્યું અને શેરો વેચીને આશરે ઓગણીસ કરોડ ચોવીસ લાખ રૂપિયા લગભગ ત્રીસ ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કરી દીધા. પોલીસે લાલજી જયંતિભાઈ બાલદાનિયાની ધરપકડ કરી છે અને કમ્બોડિયા આધારિત સાયબર ક્રાઇમ સિન્ડિકેટ સાથે જોડાણ હોવાની શંકા વ્યક્ત કરી છે.

ત્રીજા કેસમાં એક્યાસી વર્ષીય બેલગાવીના ઉદ્યોગપતિ અજીત ગોપાલકૃષ્ણ સરાફ સાથે છ સપ્તાહ દરમિયાન પંદર કરોડ પિસ્તાલીસ લાખ રૂપિયાની ઠગાઈ કરવામાં આવી. ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ વચ્ચે થયેલા આ કૌભાંપની શરૂઆત પાંચ ફેબ્રુઆરીએ થઈ જ્યારે સીબીઆઈ અધિકારી હોવાનો દાવો કરનાર કૉલરે સરાફ પર ગોયલ સાથે સંબંધ હોવાનો આરોપ લગાવ્યો. બીજા કૉલરે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના અધિકારી બનીને તેમને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ અને સ્ટોક રોકાણ લિક્વિડેટ કરવા માટે મજબૂર કર્યા. સરાફ ઘણા દિવસો સુધી પોતાના રૂમમાં એકાંતમાં રહ્યા અને સતત નાણાં ટ્રાન્સફર કરતા રહ્યા. તેમના પુત્ર દ્વારા મુલાકાત લેવામાં આવ્યા પછી આ કૌભાંડનો પર્દાફાશ થયો.

સુપ્રીમ કોર્ટે આ સમગ્ર મામલામાં કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ડિજિટલ અરેસ્ટ કૌભાંડો ભારતના સૌથી નુકસાનકારક સાયબર અપરાધોમાંના એક બની ગયા છે, જેમાં વરિષ્ઠ નાગરિકો પણ પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે. સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં આપેલા આંકડા મુજબ આ પ્રકારના કૌભાંડોમાં કુલ નુકસાન અંદાજે ત્રણ હજાર કરોડ રૂપિયા આંકવામાં આવ્યું છે. સમસ્યાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે ડિસેમ્બર 2025 માં સીબીઆઈને આ કૌભાંડો તેમજ બેંકરો અને મ્યુલ એકાઉન્ટ નેટવર્કની તપાસ કરવાની છૂટ આપી અને કહ્યું કે હવે ઘણું થઈ ગયું છે.

સિસ્ટમની ખામીઓને દૂર કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે આરબીઆઈને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તે બેંકો માટે શંકાસ્પદ ખાતાઓને ફ્રીઝ કરવાની માનક પ્રક્રિયા જારી કરે. સાથે જ લેણદેણમાં વિલંબની પદ્ધતિ જેવા સુરક્ષા ઉપાયો પણ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે. સીબીઆઈએ દેશના અનેક રાજ્યોમાં દરોડા પાડ્યા છે અને ઘણી ધરપકડ કરી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે નોંધાયેલા કેસોમાં ઘટાડો થવાનો અર્થ એ નથી કે સતર્કતામાં ઢીલ મૂકવામાં આવે અને સતત નજર રાખવાની વાત કહી છે. દેશવ્યાપી દરોડા અને ન્યાયિક દેખરેખ દર્શાવે છે કે આ પ્રકારના અપરાધો સામેની લડાઈ હવે વ્યક્તિગત કેસોથી આગળ વધીને નાણાકીય ચેનલો અને નેટવર્ક્સ સુધી પહોંચી ગઈ છે.