રાજીવ ગાંધીની મિત્રતાથી લલિત સૂરીને સરકારી હોટલો મફતમાં મળી'તી?
વાયરલ પોસ્ટમાં હકીકત સાથે ભેળવાયા ગંભીર અને ગેરમાર્ગે દોરનારા દાવાઃ મારુતિની ડીલરશિપથી શરૂ થયેલી લલિત સૂરીની સફળતાની કહાનીમાં કેટલું સત્ય? સરકારી દસ્તાવેજોમાં મળ્યા કરોડો રૂપિયાના સોદાના પુરાવા : કેશવ સૂરીના લગ્નની વાત સાચી, પરંતુ તેને રાજકીય લાભ સાથે જોડતો કોઈ પુરાવો નહીં
નવી દિલ્હીઃ તા.૨: તાજેતરમાં સામાજિક માધ્યમ ‘એક્સ' ઉપર પ્રસારિત થયેલી એક પોસ્ટમાં હોટેલ ઉદ્યોગપતિ સ્વર્ગસ્થ લલિત સૂરી, ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધી અને લલિત સૂરીના પુત્ર કેશવ સૂરી વિશે અનેક દાવા કરવામાં આવ્યા છે. પોસ્ટમાં એવો આક્ષેપ છે કે રાજીવ ગાંધી સાથેની મિત્રતાને કારણે લલિત સૂરીને મારુતિની ડીલરશિપ, વાહનોના એરકન્ડિશનિંગના કોન્ટ્રાક્ટ અને સરકારી હોટલો લગભગ મફતમાં મળી હતી.
ઉપલબ્ધ ઐતિહાસિક અહેવાલો, કંપનીની માહિતી અને ભારત સરકારના વિનિયોજન સંબંધિત દસ્તાવેજોની તપાસમાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ હકીકત સામે આવી છે : લલિત સૂરીના રાજકીય સંપર્કો અને વ્યવસાયિક પ્રગતિનો ઇતિહાસ સાચો છે, પરંતુ સરકારી હોટલો મફતમાં આપવામાં આવી હોવાનો દાવો દસ્તાવેજી હકીકતો સાથે બંધબેસતો નથી.
ખાસ કરીને બેંગલુરુની અશોક હોટેલ માટે ૩૯.૪૧ કરોડ રૂપિયાની પ્રારંભિક ચુકવણી અને વાર્ષિક નિ?તિ રકમની શરતોના સરકારી રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ છે. કોલકાતાની ગ્રેટ ઈસ્ટર્ન હોટેલના ૯૦ ટકા હિસ્સા માટે ૫૨ કરોડ રૂપિયા ચૂકવાયા હોવાના સમકાલીન અહેવાલો પણ મળ્યા છે.
આથી આખી પોસ્ટને સંપૂર્ણ સાચી માનવી યોગ્ય નથી. જોકે રાજીવ ગાંધી અને લલિત સૂરી વચ્ચેના સંબંધો અંગેના કેટલાક ઐતિહાસિક અહેવાલોને પણ અવગણી શકાય તેમ નથી.
લલિત સૂરી અને ગાંધી પરિવારની મિત્રતાઃ ઐતિહાસિક અહેવાલો શું કહે છે?
લલિત સૂરી માત્ર હોટેલ ઉદ્યોગપતિ નહોતા. તેઓ વાહન ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા હતા અને રાજ્યસભાના સભ્ય પણ બન્યા હતા. વર્ષ ૨૦૦૬ના સમકાલીન અહેવાલો પ્રમાણે ગાંધી પરિવાર સાથે તેમના નજીકના સંબંધો હતા. સંજય ગાંધી અને ત્યારબાદ રાજીવ ગાંધી સાથેની તેમની ઓળખાણે વ્યવસાયિક પ્રગતિમાં મદદ કરી હોવાનો ઉલ્લેખ કેટલાક જાણીતા આર્થિક અખબારોમાં થયો હતો.
પરંતુ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે લલિત સૂરી અને રાજીવ ગાંધી દેહરાદૂનની ડૂન સ્કૂલમાં સાથે ભણતા હતા. આ બાબતે નોંધપાત્ર વિસંગતતા છે. ભારત હોટેલ્સના વર્ષ ૨૦૦૧-૦૨ના વાર્ષિક અહેવાલમાં લલિત સૂરીએ દિલ્હીની સેન્ટ કોલમ્બા સ્કૂલ અને મસૂરીની સેન્ટ જ્યોર્જ સ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હોવાનું નોંધાયેલું છે. તેથી ડૂન સ્કૂલમાં બંને સાથે ભણતા હોવાની વાતની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થતી નથી.
લલિત સૂરીએ પોતાના પરિવારના અગાઉથી ચાલતા દિલ્હી ઓટોમોબાઇલ્સના ધંધામાં જોડાઈને કારકિર્દી શરૂ કરી હતી. એટલે તેઓ કોઈ વ્યવસાયિક પળષ્ઠભૂમિ વિના માત્ર રાજકીય મિત્રતાના આધારે જ ઉદ્યોગપતિ બન્યા હોવાનું ચિત્ર પણ અધૂરું છે.
મારુતિની ડીલરશિપ અને સુબ્રોસ કંપની અંગે શું સત્ય છે?
વાયરલ પોસ્ટમાં મારુતિની ડીલરશિપ અને કારના એરકન્ડિશનિંગના વ્યવસાય વિશે કરવામાં આવેલા દાવામાં કેટલીક સાચી વિગતો છે.
સૂરી પરિવાર મારુતિની ડીલરશિપ ધરાવતી રોહન મોટર્સ સાથે સંકળાયેલો છે. સુબ્રોસ કંપનીની સત્તાવાર માહિતી મુજબ, લલિત સૂરીના ભાઈ રમેશ સૂરી મારુતિના શરૂઆતના ડીલરો પૈકીના એક હતા.
વર્ષ ૧૯૮૫માં સ્થાપિત સુબ્રોસ કંપનીમાં સૂરી પરિવાર સાથે જાપાનની સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશન અને ડેન્સો કોર્પોરેશનની ભાગીદારી હતી. કંપનીએ વાહનો માટે એરકન્ડિશનિંગ અને અન્ય જરૂરી ઉપકરણોના ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર વિકાસ કર્યો હતો.
આ વ્યવસાયિક હકીકતો સાચી છે. જોકે રાજીવ ગાંધીના વ્યક્તિગત આદેશથી ડીલરશિપ અથવા ઉત્પાદનના કોન્ટ્રાક્ટ નિયમો વિરુદ્ધ આપવામાં આવ્યા હતા એવો ચોક્કસ પુરાવો ઉપલબ્ધ માહિતીમાં મળ્યો નથી.
સરકારી હોટલો મફતમાં આપી દેવામાં આવી? સૌથી ગંભીર દાવાની હકીકત
વાયરલ પોસ્ટમાં સૌથી ગંભીર આક્ષેપ એ છે કે રાજીવ ગાંધીએ લલિત સૂરીને ભારત સરકારની પ્રવાસન વિકાસ નિગમની તમામ હોટલો મફતમાં આપી દીધી હતી.
પરંતુ ભારત સરકારના નાણાં મંત્રાલયના વર્ષ ૨૦૦૭ના શ્વેતપત્ર અને લોકસભામાં ૨૫ એપ્રિલ, ૨૦૧૬ના રોજ આપવામાં આવેલા જવાબમાં જુદી જ હકીકત નોંધાયેલી છે.
વર્ષ ૨૦૦૧ અને ૨૦૦૨ દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારે પ્રવાસન વિકાસ નિગમની ૧૮ હોટલો અને એક અધૂરી હોટેલ યોજનામાંથી વિનિયોજન કર્યું હતું. તેમાં અનેક ખાનગી ખરીદદારો સામેલ હતા. બધી હોટલો લલિત સૂરીને આપવામાં આવી નહોતી.
બેંગલુરુની અશોક હોટેલનું સંચાલન લલિત સૂરીની ભારત હોટેલ્સને ૩૦ વર્ષના કરાર હેઠળ આપવામાં આવ્યું હતું. આ સોદામાં કંપનીએ ૩૯.૪૧ કરોડ રૂપિયાની પ્રારંભિક ચુકવણી કરી હતી. આ ઉપરાંત દર વર્ષે ઓછામાં ઓછા ૪.૧૧ કરોડ રૂપિયા ચૂકવવાની શરત હતી.
આ સોદો વર્ષ ૨૦૦૧માં અટલ બિહારી વાજપેયીની આગેવાની હેઠળની કેન્દ્ર સરકારના સમયમાં થયો હતો. રાજીવ ગાંધીનું તો વર્ષ ૧૯૯૧માં જ અવસાન થયું હતું. આમ, આ સોદાને રાજીવ ગાંધી દ્વારા આપવામાં આવેલી મફત ભેટ ગણાવવી તથ્યની દૃષ્ટિએ ખોટી રજૂઆત છે.
કોલકાતાની ગ્રેટ ઈસ્ટર્ન હોટેલનો સોદો રાજીવ ગાંધી નહીં, ડાબેરી સરકારના સમયમાં થયો હતો
કોલકાતાની ઐતિહાસિક ગ્રેટ ઈસ્ટર્ન હોટેલનો મુદ્દો પણ મહત્ત્વનો છે. વર્ષ ૨૦૦૫માં પﾍમિ બંગાળની બુદ્ધદેવ ભટ્ટાચાર્યની આગેવાની હેઠળની ડાબેરી મોરચાની સરકારે આ હોટેલનો ૯૦ ટકા હિસ્સો ભારત હોટેલ્સને વેચ્યો હતો. તેના માટે ૫૨ કરોડ રૂપિયા ચૂકવવામાં આવ્યા હતા.
આ સોદા અંગે સરકારના નિર્ણયનો વિરોધ થયો હતો અને હોટેલની કિંમત ઓછી નક્કી કરવામાં આવી હોવા અંગે પ્રશ્નો પણ ઊઠ્યા હતા. પરંતુ હોટેલ મફતમાં આપવામાં આવી હતી એવી વાત સાચી નથી. લલિત સૂરીએ હોટેલના નવીનીકરણ માટે વધુ ૧૨૦ કરોડ રૂપિયાના રોકાણની જાહેરાત પણ કરી હતી.
વર્ષ ૨૦૦૫માં આ હોટેલ સૂરી જૂથની આઠમી હોટેલ ગણાતી હતી. આથી લલિત સૂરી તે સમયે દુનિયાના બીજા નંબરના સૌથી મોટા હોટેલ ઉદ્યોગપતિ બની ગયા હોવાના દાવાને પણ વિશ્વસનીય આધાર મળતો નથી.
ઉદયપુરની હોટેલના વેચાણમાં વિવાદ પણ થયો હતો : વર્ષ૨૦૨૫ સુધીનો અદાલતી ઘટનાક્રમ મહત્ત્વનો
આ સમગ્ર પ્રકરણમાં એક એવી હકીકત પણ સામે આવી છે જેને અવગણવી જોઈએ નહીં.
ઉદયપુરની લક્ષ્મીવિલાસ પેલેસ હોટેલ વર્ષ ૨૦૦૨માં ભારત હોટેલ્સને ૭.૫૨ કરોડ રૂપિયામાં વેચવામાં આવી હતી. હોટેલનું મૂલ્યાંકન યોગ્ય રીતે થયું ન હોવાનો આક્ષેપ ઊઠતાં સીબીઆઈએ તપાસ હાથ ધરી હતી.
વર્ષ ૨૦૨૦માં જોધપુરની વિશેષ અદાલતે પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી અરુણ શૌરી સહિત કેટલાક લોકો સામે કાર્યવાહી કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. જોકે સીબીઆઈએ પોતાની તપાસમાં ફોજદારી કાર્યવાહી ચલાવવા પૂરતા પુરાવા મળ્યા ન હોવાનું જણાવ્યું હતું, સાથે મૂલ્યાંકનની ખામીઓ પણ નોંધી હતી.
૩૦ મે, ૨૦૨૫ના રોજ રાજસ્થાન હાઈકોર્ટે વિશેષ અદાલતના સંબંધિત આદેશો રદ કર્યા અને અરુણ શૌરી, પ્રદીપ બૈજલ તથા જ્યોત્સના સૂરી સહિત સંબંધિત પક્ષોને કાનૂની પ્રક્રિયા અને અધિકારક્ષેત્રના કારણોસર રાહત આપી. જોકે અદાલતે કાયદેસર પ્રક્રિયા અનુસરી નવી આરોપપત્ર રજૂ કરવાની સીબીઆઈને છૂટ રાખી હતી.
આ પ્રકરણ સાબિત કરે છે કે સરકારી મિલકતોના ખાનગીકરણમાં કેટલીક વાસ્તવિક વિવાદાસ્પદ બાબતો હતી. પરંતુ રાજીવ ગાંધીએ હોટલો મફતમાં આપી દીધી હોવાનો વાયરલ દાવો સાચો બની જતો નથી. (૪૧.૨)
વાયરલ પોસ્ટના મુખ્ય દાવા અને ખરાઈનું પરિણામ
ગાંધી પરિવાર સાથે લલિત સૂરીની મિત્રતાઃ ઐતિહાસિક અહેવાલોથી સમર્થિત..
રાજીવ ગાંધી સાથે ડૂન સ્કૂલમાં અભ્યાસઃસ્વતંત્ર પુષ્ટિ નહીં; કંપનીના અહેવાલમાં જુદી સ્કૂલો
સૂરી પરિવારની મારુતિ ડીલરશિપઃ સાચું
સુબ્રોસ કંપની અને કારના એરકન્ડિશનિંગનો વ્યવસાયઃ સાચું
રાજીવ ગાંધીએ સરકારી હોટલો મફતમાં આપીઃ ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજોથી આ બાબતનું ખંડન થાય છે.
ગ્રેટ ઈસ્ટર્ન હોટેલ મફતમાં મળીઃ ખોટું, ૫૨ કરોડ સોદો, વિશ્વના બીજા સૌથી મોટા હોટેલ ઉદ્યોગપતિ બન્યા વિશ્વસનીય આધાર નહીં, કેશવ સૂરીએ પોતાના પુરુષ સાથી સાથે લગ્ન કર્યા| સાચું,જ્યોત્સના સૂરી મજબૂરીમાં લગ્નમાં હાજર રહ્યા કોઈ વિશ્વસનીય આધાર નહીં
નિષ્કર્ષ : સાચી ઘટનાઓને જોડીને ભ્રામક રાજકીય કથા ઊભી કરાઈ
આ વાયરલ પોસ્ટ સંપૂર્ણપણે બનાવટી નથી. તેમાં લલિત સૂરીના ગાંધી પરિવાર સાથેના સંબંધો, મારુતિ અને સુબ્રોસ સાથેના વ્યવસાયિક સંબંધો, હોટેલ ઉદ્યોગમાં તેમના વિકાસ તથા પુત્ર કેશવ સૂરીના લગ્ન જેવી અનેક વાસ્તવિક ઘટનાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
પરંતુ આ હકીકતોની સાથે સરકારી હોટલો મફતમાં આપવાના અને સમગ્ર વ્યવસાયિક સફળતાને એક જ રાજકીય મિત્રતાનું પરિણામ ગણાવવાના દાવા જોડવામાં આવ્યા છે, જે ઉપલબ્ધ પુરાવાઓથી સાબિત થતા નથી. એટલું જ નહીં, કેટલાક મહત્ત્વના હોટેલ સોદા રાજીવ ગાંધીના અવસાન પછી અન્ય સરકારોના કાર્યકાળ દરમિયાન થયા હતા. રાજકીય સંપર્કોના કારણે કોઈને લાભ મળ્યો હતો કે નહીં, તે અંગે ઐતિહાસિક ચર્ચા અને તપાસ શકય છે. પરંતુ મિત્રતા, વ્યવસાયિક સફળતા અને વ્યક્તિગત જીવનને જોડીને ભ્રષ્ટાચાર સાબિત થયો હોય તેમ રજૂ કરવું યોગ્ય નથી. આથી પોસ્ટનો અંતિમ હકીકત-તપાસ નિર્ણય છે : ‘આંશિક સત્ય, પરંતુ મહત્ત્વના આક્ષેપોમાં ભ્રામક અને પુરાવાવિહોણી રજૂઆત.'
(1:21 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
