જેરુસલેમ: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલો નવો સમજૂતી પત્ર (MoU) મધ્ય પૂર્વના રાજકારણમાં નવો ભૂકંપ લઈને આવ્યો છે. જોકે, આ કરાર ઇઝરાયલ માટે આશાના કિરણને બદલે સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ 'ભયાનક સ્વપ્ન' સમાન સાબિત થઈ રહ્યો છે. ઇઝરાયલી નેતાઓ અને સુરક્ષા નિષ્ણાતોમાં આ કરારને લઈને ભારે રોષ અને ચિંતા છે, કારણ કે તેમને લાગે છે કે આ સોદો ઇરાનને વધુ શક્તિશાળી બનાવશે, જ્યારે ઇઝરાયલની સુરક્ષાની મુખ્ય ચિંતાઓને સાવ અધ્ધરતાલ છોડી દેવામાં આવી છે.

પરમાણુ માળખું અને મિસાઈલનો ભય

ઇઝરાયલની સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે આ કરાર ઈરાનને તેનું પરમાણુ માળખું જાળવી રાખવાની પરવાનગી આપે છે. ઇઝરાયલી વ્યૂહરચનાકારો માને છે કે ભલે ઈરાન હાલમાં કેટલાક પ્રતિબંધો સ્વીકારે, પરંતુ આ માળખું તેને ભવિષ્યમાં ગમે ત્યારે પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાની ક્ષમતા સાથે તૈયાર રાખશે. આ સિવાય, સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે ઈરાનના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ અને ડ્રોન કાર્યક્રમનો આ સમજૂતી પત્રમાં ક્યાંય ઉલ્લેખ નથી. જે મિસાઈલો અને ડ્રોન દ્વારા ખાડી દેશોમાં અમેરિકન સંપત્તિઓને સૌથી વધુ નુકસાન થયું છે, તેને આ કરારમાં સાવ અવગણવામાં આવી છે, જે ઇઝરાયલ માટે સીધો ખતરો છે.

પ્રોક્સી જૂથો અને આર્થિક ફાયદાઓ

ઇઝરાયલને ડર છે કે પ્રતિબંધો હટવાથી અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખુલવાથી ઈરાનને જે આર્થિક લાભ મળશે, તેનો ઉપયોગ તે લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ, યમનમાં હુતી અને પેલેસ્ટાઈનમાં હમાસ જેવા તેના પ્રોક્સી આતંકવાદી સંગઠનોને વધુ સશસ્ત્ર બનાવવા માટે કરશે. ઇઝરાયલી અધિકારીઓના મતે, આ સોદો ઈરાનની નીતિઓમાં કોઈ મૂળભૂત ફેરફાર લાવ્યા વિના જ તેને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવશે, જેનાથી મધ્ય પૂર્વમાં ઇરાનનો પ્રભાવ અને દુશ્મનાવટ વધશે. ખાસ કરીને લેબનોન મોરચે દુશ્મનાવટ બંધ કરવાની શરત ઇઝરાયલની લશ્કરી કાર્યવાહીની સ્વતંત્રતાને સીમિત કરી શકે છે, જે ઇઝરાયલ માટે અસ્વીકાર્ય છે.

અમેરિકાની રાજકીય મજબૂરી કે વ્યૂહાત્મક ભૂલ?

ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની આ ઉતાવળ પાછળ યુએસની નવેમ્બર 2026ની મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓનું રાજકારણ જવાબદાર છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાથી તેલના ભાવમાં થયેલો વધારો અને અમેરિકામાં ફુગાવાની સમસ્યાને કારણે ટ્રમ્પ સરકાર કોઈ પણ ભોગે સંઘર્ષ ટાળવા માંગતી હતી. આ સોદાને ટ્રમ્પ એક 'રાજદ્વારી વિજય' તરીકે રજૂ કરી શકે છે, પરંતુ ઇઝરાયલ માટે આ સોદો 'શરણાગતિ અને અપમાન' સમાન છે.

આગામી 60 દિવસો ખૂબ જ નિર્ણાયક રહેશે, જેમાં આ કરારનું સંપૂર્ણ માળખું સ્પષ્ટ થશે. શું ઇઝરાયલ પોતાની ચિંતાઓ અમેરિકા સામે અસરકારક રીતે રજૂ કરી શકશે કે પછી મધ્ય પૂર્વમાં શક્તિનું સંતુલન ઈરાન તરફ નમી જશે? તે જોવું હવે ખૂબ જ મહત્વનું બની રહેશે.