તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
ડાયરી ખરીદીઃ નામ રાખ્યું ‘પ્રી-પેઈડ મૃત્યુ'
આને જ તમારા માતા-પિતા વડીલોને મીસ્ડ કોલ આપોઃ તેઓ એવી ઉંમરે છે કે જરૂરથી કોલબેક કરશે...
બેંગલુરુના બ્યાતરાયનપુરામાં ૭૦ વર્ષના નારાયણપ્પા રહેતા હતા. નિવૃત્ત બસ કંડક્ટર. પત્ની લક્ષ્મીનું ૫ વર્ષ પહેલાં અવસાન થયું હતું. બે સંતાનો પુત્ર રમેશ, જે અમેરિકામાં સોફટવેર એન્જિનિયર હતો, અને પુત્રી સુમા, જે દુબઈમાં નર્સ હતી.
નારાયણપ્પા એકલા રહેતા હતા. તેમની માસિક આવક ૧૮ હજાર રૂપિયા હતી પેન્શન અને અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી. તેમાંના ૮ હજાર રૂપિયા ઘરભાડામાં જતા. બાકીના ૧૦ હજાર રૂપિયામાં દવાઓ, ભોજન અને વીજળીનું બિલ.
દર રવિવારે તેઓ બાળકોને વીડિયો કોલ કરતા. તેઓ પૂછતા, ‘‘કેમ છો, આ????'' અને બંનેનો એક જ જવાબ હોતો
‘‘બિઝી છું, ડેડ. પછી વાત કરીએ.''
નારાયણપ્પાને છેલ્લા ૨ વર્ષથી કિડનીની તકલીફ હતી. અઠવાડિયામાં બે વખત ડાયાલિસિસ કરાવવું પડતું. એક સેશનનો ખર્ચ ૨ હજાર રૂપિયા. માસિક ખર્ચ ૧૬ હજાર રૂપિયા. જ્યારે પેન્શન માત્ર ૧૮ હજાર રૂપિયા.
ડોક્ટરે કહ્યું: ‘‘નારાયણપ્પા, જો કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરાવશો તો બચી જશો. ખર્ચ ૧૦ લાખ રૂપિયા આવશે.''
નારાયણપ્પા હસી પડ્યાઃ ‘‘ડોક્ટર, શું મારું જીવન ૧૦ લાખ રૂપિયાનું છે? મારો દીકરો મહિને ૫ લાખ કમાય છે, પણ મારી સાથે વાત કરવા માટે ૫ મિનિટ નથી. તો ૧૦ લાખ ક્યાંથી આપશે?''
નારાયણપ્પાએ એક નિર્ણય લીધો. તેમણે ડાયાલિસિસ બંધ કરી દીધું. બાળકોને કહ્યું પણ નહીં.
‘‘શા માટે તેમને ચિંતા આપવી?'' એમ વિચાર્યું.
તેના બદલે તેમણે એક ડાયરી ખરીદી. તેનું નામ રાખ્યું: ‘‘પ્રીપેઇડ મૃત્યુ''
પહેલા પાનાં પર લખ્યું: ‘‘હું મારા પોતાના મૃત્યુ માટે અગાઉથી ચૂકવણી કરી રહ્યો છું. જેમ જિયો અને એરટેલને રિચાર્જની જરૂર પડે છે, તેમ મારા જીવનને પણ રિચાર્જની જરૂર છે. પરંતુ કોઈ કરશે નહીં. તેથી હું જ કરી રહ્યો છું.'' દરરોજ તેમણે કંઈક ‘‘પ્રીપેઇડ'' કરવાનું શરૂ કર્યું.
દિવસ ૧: પોતાનો ફોટો પડાવ્યો, ફ્રેમ કરાવ્યો, હાર લાવીને ચડાવ્યો. નીચે લખ્યું ‘‘ચૂકવ્યું.''
દિવસ ૨: સ્મશાનમાં ગયા, પોતાના માટે જગ્યા જોઈ. ત્યાંના છોકરાને ૫૦૦ રૂપિયા એડવાન્સ આપ્યા. ‘‘ચૂકવ્યું.''
દિવસ ૩: અંતિમ સંસ્કાર માટે લાકડાં મંગાવ્યાં. રૂ.૩૦૦૦. ‘‘ચૂકવ્યું.''
દિવસ ૪: તેરમાની વિધિ માટે બ્રાહ્મણોને આપવાની દક્ષિણા અલગ રાખી. ‘‘ચૂકવ્યું.''
દિવસ ૫: બાળકો માટે છેલ્લો પત્ર લખ્યો. પોસ્ટ કર્યો નહીં. ટ્રંકમાં મૂકી દીધો. ‘‘ચૂકવ્યું.''
૨૦ દિવસ પસાર થયા. નારાયણપ્પાની સ્થિતિ ગંભીર બની ગઈ. પાડોશી પાપન્નાએ તેમને હોસ્પિટલમાં દાખલ કર્યા.
ડોક્ટરે રમેશને ફોન કર્યોઃ ‘‘તમારા પિતા અંતિમ અવસ્થામાં છે. કિડની સંપૂર્ણ નિષ્ફળ થઈ ગઈ છે. માત્ર ૪૮ કલાક બાકી છે. જલદી આવો.''
રમેશે જવાબ આપ્યોઃ ‘‘ડોક્ટર, હું પ્રોજેક્ટ ડિલિવરીમાં છું. મને ૩ અઠવાડિયા લાગશે. વીડિયો કોલ કરાવો, હું વાત કરી લઉં.''
ડોક્ટર આﾍર્યચકિત થઈ ગયા.
તેમણે સુમાને ફોન કર્યો. તેનો જવાબ પણ લગભગ એ જ હતોઃ ‘‘ડોક્ટર, હાલ ફલાઇટની ટિકિટ ૧ લાખ રૂપિયાની છે. હું આવી શકું નહીં. હું પૈસા મોકલી દઈશ. તેમને સારી સારવાર આપજો.''
ડોક્ટર નારાયણપ્પા પાસે આવ્યા અને કહ્યું ‘‘આ???, મેં તમારા બાળકોને જાણ કરી દીધી છે.''
નારાયણપ્પા ધીમે હસ્યા. નર્સને ડાયરી લાવવા કહ્યું. છેલ્લું પાનું ખોલ્યું.
ત્યાં લખેલું હતું: ‘‘ડાયાલિસિસ બંધ. ચૂકવ્યું. બાળકો પાસેથી અપેક્ષા શૂન્ય. ચૂકવ્યું. જીવન કાલે બંધ થવાનું. પહેલેથી જ ચૂકવ્યું.'' અને નીચે એક વધુ લીટીઃ ‘‘મેં મારા મૃત્યુનું રિચાર્જ જાતે જ કર્યું. મને કોઈ મિસ્ડ કોલ આપવા વાળું નથી. એટલે આખો ટોકટાઇમ હું જ વાપરી ગયો.''
એ જ રાત્રે નારાયણપ્પાનું અવસાન થયું. હાથમાં ડાયરી હતી અને ચહેરા પર શાંતિ.
પાપન્નાએ રમેશને ફોન કર્યોઃ ‘‘સાહેબ, તમારા પિતા હવે નથી રહ્યા.''
‘‘ઓહ... સારું. મૃતદેહ મોર્ચ્યુરીમાં રાખજો. હું ૩ અઠવાડિયા પછી આવીશ અને વિધિ કરીશ. કોઈ ક્રિમેશન પેકેજ હોય તો બુક કરી દેજો. હું પૈસા ટ્રાન્સફર કરી દઈશ.''
પાપન્નાને ગુસ્સો આવી ગયો. ફોન કાપી નાખ્યો. ગામના લોકોને ભેગા કર્યા. સૌએ મળીને નારાયણપ્પાના અંતિમ સંસ્કાર કર્યા.
લાકડાં?
નારાયણપ્પાએ પહેલેથી ચૂકવ્યાં હતા.
જગ્યા?
નારાયણપ્પાએ પહેલેથી ચૂકવી હતી.
બ્રાહ્મણોની દક્ષિણા?
નારાયણપ્પાએ પહેલેથી ચૂકવી હતી.
કોઈએ એક પણ રૂપિયા ખર્ચવા પડ્યા નહીં.
‘‘પ્રીપેઇડ મૃત્યુ'' સાચું સાબિત થયું.
તેરમાની વિધિ પણ ગામલોકોએ જ કરી. નારાયણપ્પાએ તેના માટે પણ પહેલેથી ચૂકવણી કરી રાખી હતી.
ત્રણ અઠવાડિયા પછી રમેશ અને સુમા આવ્યા. ઘર બંધ હતું. પાપન્નાએ ચાવી આપી.
અંદર ટેબલ પર બે કવર હતાં.
એક પર લખેલું હતું ‘‘રમેશ માટે'', બીજા પર ‘‘સુમા માટે''.
સાથે ‘‘પ્રીપેઇડ મૃત્યુ'' ડાયરી પણ હતી.
રમેશે પોતાનું કવર ખોલ્યું.
અંદર ૫૦૦ રૂપિયા અને એક ચિઠ્ઠી હતી.
‘‘પુત્ર રમેશ, અમેરિકાથી આવવાની તારી ટિકિટ ૧ લાખ રૂપિયાની છે. મારા મૃતદેહને જોવા માટે એટલા પૈસા બગાડવા નહીં પડે, એટલે ૫૦૦ રૂપિયા રાખ્યા છે. બસ ભાડા તરીકે વાપરી લે. મારી કબર પાસે ૨ મિનિટ ઊભો રહી જજે. મેં તારા સમય માટે પણ પહેલેથી જ ચૂકવણી કરી દીધી છે.
તારો પ્રીપેઇડ આ???.'' સુમાએ પોતાનું કવર ખોલ્યું. તેમાં પણ ૫૦૦ રૂપિયા અને એક ચિઠ્ઠી હતીઃ
‘‘પુત્રી સુમા, તું નર્સ છે. રોજ સેંકડો લોકોની સેવા કરે છે. પણ પોતાના પિતાના ડાયાલિસિસ માટે આવી શકી નહીં. ચાલે. આ ૫૦૦ રૂપિયા રાખ. મારી કબર પર એક હાર ચડાવી દેજે. ડ્યૂટી પછી પણ આવીશ તો ચાલશે. હું રાહ નહીં જોઉં. પહેલેથી જ ચૂકવીને ચાલ્યો ગયો છું.
તારો પ્રીપેઇડ આ???.''
બંનેએ ડાયરી વાંચી.
છેલ્લા પાનાં પર લાલ અક્ષરોમાં લખેલું હતું: ‘‘બાળકો, મેં મારા મૃત્યુનું રિચાર્જ જાતે જ કર્યું. ખબર છે કેમ?
તમારા પ્રેમ માટે ‘ઇનકમિગ કોલ ફ્રી' હતી. પણ તમે એક ‘મિસ્ડ કોલ' પણ આપ્યો નહીં.
તેથી હું પોતે જ ‘આઉટગોઇંગ' થઈ ગયો.
બેલેન્સ શૂન્ય.
વેલિડિટી સમાપ્ત.
નંબર કાયમ માટે નોટ રીચેબલ.''
રમેશ અને સુમા કબર પાસે પડીને રડવા લાગ્યા.
ગામલોકોએ કહ્યું: ‘‘હવે રડીને શું ફાયદો? જ્યારે તે જીવતા હતા ત્યારે ૫ મિનિટ આપ્યા હોત તો આ ૫૦૦ રૂપિયાની ચિઠ્ઠી લખવાની જરૂર જ ન પડતી.''
પછી રમેશે બેંગલુરુમાં ‘‘પ્રીપેઇડ પિતૃ કેર'' નામની એક એનજીઓ શરૂ કરી. એકલા વૃદ્ધો માટે મફત આરોગ્ય તપાસ અને મફત ભોજનની વ્યવસ્થા કરી.
એનજીઓના બોર્ડ પર લખેલું છેઃ ‘‘તમારા માતા-પિતાના જીવનનું રિચાર્જ કરો. જો તમે તેમનો કોલ ચૂકી જશો તો જીવનભરની વેલિડિટી ખોવાઈ જશે.
પછી તમે ગમે તેટલા ટોપ-અપ કરો, નેટવર્ક પાછું નહીં મળે.''
નીતિબોધઃ માતા-પિતા પ્રીપેઇડ સિમ જેવા હોય છે. જો તમે સમય અને પ્રેમનું રિચાર્જ નહીં કરો, તો એક દિવસ તેઓ ‘‘નોટ રીચેબલ'' થઈ જશે.
પછી સ્મશાનમાં કોઈ ટાવર મળતો નથી.
‘‘બિઝી છું'' કોઈ બહાનું નથી.
આજે જ તમારા માતા-પિતાને એક ‘‘મિસ્ડ કોલ'' આપો...
તેઓ એવી ઉંમરે છે જ્યાં તેઓ જરૂરથી ‘‘કોલ બેક'' કરશે.
તમે કેટલા પણ મોટા હોદ્દા પર હો, કેટલું પણ કમાતા હો, વૃદ્ધાવસ્થામાં માતા-પિતાની પ્રેમથી સંભાળ રાખવી અને તેમને શાંતિ આપવી એ દરેક સંતાનની ફરજ છે.(સોશ્યલ મિડીયા ઉપર ‘અજ્ઞાત'ના નામે વાયરલ થઈ રહેલ સંદેશ આભાર...)
(9:57 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
