નવી દિલ્હી: ભારત સરકાર દ્વારા AI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળ ₹૧૦,૩૭૧.૯૨ કરોડનુંંગી ફંડ ફાળવવામાં આવ્યું છે, પરંતુ બીજી બાજુ ડિજિટલ ડેટાબેઝ અને સિસ્ટમની ક્ષતિઓને કારણે હરિયાણાના રોહતક ગાંધ્રા ગામના ૧૦૨ વર્ષીય વૃદ્ધ ધુલી ચંદ અને ઝારખંડની માસૂમ સંતોષી કુમારી જેવા અનેક નાગરિકોએ ખોટી રીતે પેન્શન તેમજ જીવન ગુમાવવું પડ્યું છે.
રોહતકના ૧૦૨ વર્ષીય ધુલી ચંદને પરિવાર પેહચાન પત્ર ડેટાબેઝમાં મૃત જાહેર કરાતા તેમનું પેન્શન છ મહિના માટે બંધ થઈ ગયું હતું, જેને પુનઃ શરૂ કરાવવા માટે તેમણે પિત્તળના બેન્ડ અને ચલણી નોટોની માળા સાથે અનોખી શોભાયાત્રા કાઢીને વિરોધ પ્રદર્શિત કરવો પડ્યો હતો.
આ પ્રકારની અલ્ગોરિધમિક ભૂલો પાછળનું ચોક્કસ કારણ કે 'બ્લેક બોક્સ' સિસ્ટમનો તર્ક ક્યારેય સંબંધિત વિભાગો દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવતો નથી, જેના કારણે ટેકનોલોજીના આ યુગમાં ભૂલ સુધારવા માટે નાગરિકોએ ભારે સંઘર્ષ કરવો પડે છે.
સરકાર દ્વારા તાજેતરમાં જ 'ભારત AI ગવર્નન્સ માર્ગદર્શિકા' રજૂ કરવામાં આવી છે, જેમાં જવાબદારીના સિદ્ધાંતોની મોટી મોટી વાતો છે, પરંતુ સિસ્ટમની ખામીથી પીડિત નાગરિકોને આર્થિક વળતર ચૂકવવા અંગે આ દસ્તાવેજ સંપૂર્ણપણે મૌન સેવે છે.
વર્ષ ૨૦૧૬ના આધાર કાયદા અને કલ્યાણકારી યોજનાઓના ફરજિયાત લિંકેજ બાદ ઝારખંડમાં રેશનકાર્ડ રદ થવાથી ભૂખમરાના કારણે ૧૧ વર્ષની સંતોષી કુમારી સહિત અનેક ગરીબોના મોત થયા હોવાના કરૂણ કિસ્સાઓ ભૂતકાળમાં સામે આવ્યા છે.
દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે પુટ્ટાસ્વામી કેસમાં ગોપનીયતાના અધિકારને માન્યતા આપી છે, પરંતુ સરકારી અલ્ગોરિધમ કે સિસ્ટમની નિષ્ફળતાથી થતા નુકસાન સામે નાગરિકોને ન્યાય અપાવવા અને વળતર ફાળવવા માટે હજુ સુધી કોઈ ચોક્કસ વૈધાનિક માળખું અસ્તિત્વમાં નથી.