નવી દિલ્હી : સંસદના ચોમાસા સત્રમાં વિપક્ષના સતત હોબાળા અને મડાગાંઠ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બિલ લોકસભામાં પસાર કરાવી લીધું છે. 'જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી (સુધારા) બિલ, 2026' શુક્રવારે વિપક્ષી સાંસદોના સૂત્રોચ્ચાર વચ્ચે કોઈપણ ચર્ચા વિના ધ્વનિ મત દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ નવા સુધારા કાયદાનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં જન્મ અને મૃત્યુની સમયસર અને સચોટ નોંધણીને પ્રોત્સાહન આપવાનો તથા મોડી નોંધણી કરાવવાની પ્રક્રિયાને વધુ આકરી બનાવવાનો છે.

નવા કાયદાની જોગવાઈ અનુસાર, જો કોઈ નાગરિક જન્મ અથવા મૃત્યુના બે વર્ષ પછી નોંધણી કરાવવા માટે અરજી કરશે, તો તેણે પ્રથમ વર્ગના ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ (First Class Judicial Magistrate) નો સ્પષ્ટ આદેશ મેળવવો ફરજિયાત બનશે. એટલે કે, હવે વિલંબ કરવાના કિસ્સામાં નાગરિકોએ સીધા અદાલતના ચક્કર કાપવા પડી શકે છે. અગાઉ એક વર્ષથી વધુ વિલંબ થવા પર જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ કે સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) ના આદેશથી કામ થઈ જતું હતું, પરંતુ હવે આ જોગવાઈ માત્ર એકથી બે વર્ષના વિલંબ પર જ લાગુ થશે.

નવા કાયદાના મુખ્ય ફેરફારો:

· 1 થી 2 વર્ષનો વિલંબ: નોંધણી માટે સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) અથવા એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરી જરૂરી.

· 2 વર્ષથી વધુનો વિલંબ: ફર્સ્ટ ક્લાસ જુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટનો કોર્ટ ઓર્ડર ફરજિયાત.

· મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય: બોગસ દસ્તાવેજો રોકવા અને જન્મ-મૃત્યુના ચોક્કસ ડિજિટલ આંકડા જાળવવા.

સંસદીય બાબતોના પ્રધાન કિરેન રિજિજુએ ગૃહમાં જણાવ્યું હતું કે સરકાર આ મહત્વપૂર્ણ બિલ પર વિગતવાર ચર્ચા ઈચ્છતી હતી, પરંતુ વિપક્ષી પક્ષોએ સૂત્રોચ્ચાર કરીને ગૃહની કામગીરી ચાલવા દીધી ન હતી. સંસદ પરિસરમાં વિપક્ષના વિરોધ પ્રદર્શન અને હોબાળાને કારણે લોકસભા અને રાજ્યસભા બંને ગૃહોની કામગીરી સોમવાર સુધી મુલતવી રાખવામાં આવી છે. આ નવો કાયદો અમલમાં આવ્યા બાદ હવે નાગરિકો માટે જન્મ અને મૃત્યુની સમયસર નોંધણી કરાવવી અનિવાર્ય બની જશે.