જમ્મુ, ૪ સપ્ટેમ્બર: કાશ્મીરની શાન ગણાતા અને પ્રવાસીઓના આકર્ષણનું કેન્દ્ર એવા ડલ અને નિગીન સરોવરોમાં માનવીય પ્રવૃત્તિઓને કારણે પ્રદૂષણ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. તાજેતરમાં થયેલા એક ઊંડાણપૂર્વકના અભ્યાસમાં ચોંકાવનારા તથ્યો સામે આવ્યા છે. આ બંને સરોવરોના પાણીમાં ફોસ્ફેટનું અત્યંત ઉચ્ચ પ્રમાણ નોંધાયું છે. જેનો મુખ્ય સ્રોત ઘરોમાંથી નીકળતો કચરો, ડિટર્જન્ટ, ખેતીમાં વપરાતા રસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશક દવાઓ છે. આ માનવસર્જિત કચરાને કારણે આ ઐતિહાસિક સરોવરોની જળ ગુણવત્તા ઝડપથી કથળી રહી છે.

અભ્યાસમાં પ્રાપ્ત આંકડા મુજબ, ડલ સરોવરમાં ફોસ્ફેટનું પ્રમાણ ૫.૧૦ મિલીગ્રામ અને નિગીન સરોવરમાં ૪.૨૨ થી ૪.૯૯ મિલીગ્રામ વચ્ચે જોવા મળ્યું છે. વિશેષરૂપે, નિગીન સરોવર કરતા ડલ સરોવરના પાણીમાં પ્રદૂષકો અને રજકણોનું પ્રમાણ વધુ જોવા મળ્યું છે, કારણ કે તેનો ઉપયોગ મોટા પાયે થાય છે. ઘરોનું ગટરનું પાણી અને ખેતીના રસાયણો કોઈપણ જાતની પ્રક્રિયા કર્યા વિના સીધા સરોવરમાં ભળવાથી જળસૃષ્ટિનું પ્રાકૃતિક સંતુલન બગડી રહ્યું છે.

નિષ્ણાતો સ્પષ્ટપણે માને છે કે ફોસ્ફેટના ઉચ્ચ સ્તરને કારણે પાણીની ગુણવત્તા સતત ઘટી રહી છે અને જળચર જીવો માટે જીવવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે માત્ર સમયાંતરે સફાઈ ઝુંબેશ ચલાવવી હવે પૂરતી નથી. ગંદુ પાણી, મળ-મૂત્ર અને ઘન કચરો જ્યાંથી આવે છે તે માર્ગોને કાયમી ધોરણે અટકાવવાની તાતી જરૂરિયાત છે. શ્રીનગરની જીવાદોરી, લોકોની આજીવિકા, પ્રવાસન અને પર્યાવરણની ઓળખ સમાન આ સરોવરોને બચાવવા માટે પાણીની નિયમિત ચકાસણી અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટેના સખત પગલાં લેવા અત્યંત અનિવાર્ય છે. જો આમ નહિ થાય તો આ સરોવરો માનવીય દબાણને વધુ સમય સુધી સહન કરી શકશે નહીં.*