(કોલકાતા): પશ્ચિમ બંગાળમાં ગેરકાયદેસર બાંગ્લાદેશી સ્થળાંતરિતો વિરુદ્ધ ચાલી રહેલી આક્રમક કાર્યવાહી વચ્ચે એક અત્યંત ગંભીર અને ચોંકાવનારી વાસ્તવિકતા સામે આવી છે. સરહદ પર પકડાયેલા અને સ્વૈચ્છિક રીતે બાંગ્લાદેશ પરત ફરી રહેલા ગેરકાયદેસર સ્થળાંતરિતોએ એવી કબૂલાત કરી છે જેણે સુરક્ષા એજન્સીઓ અને વહીવટીતંત્રને હચમચાવી દીધા છે. તેઓ કેવી રીતે દલાલોની મદદથી સરહદ પાર કરે છે અને કઈ રીતે ભારતમાં દસ્તાવેજો મેળવીને સરકારી યોજનાઓનો લાભ લે છે, તે રહસ્યો હવે ખુલી રહ્યા છે.
દલાલોનું નેટવર્ક અને 'પેટ્રોલિંગ ગેપ'નો ખેલ
સ્થળાંતરિતોની જુબાની મુજબ, સરહદ પાર કરવાની પ્રક્રિયા અત્યંત સુવ્યવસ્થિત છે. કુષ્ટિયા જિલ્લાના એક સુથારે ખુલાસો કર્યો કે તેણે વચેટિયાને ૭,૦૦૦ થી ૮,૦૦૦ રૂપિયા ચૂકવ્યા હતા. જ્યારે પેટ્રોલિંગમાં સુરક્ષા જવાનો થોડો સમય માટે ગેરહાજર હોય અથવા કોઈ 'ગેપ' હોય, ત્યારે દલાલો તેમને ઈશારો કરે છે અને માત્ર ૧૦ મિનિટમાં તેઓ ભારતીય સરહદમાં ઘૂસી જાય છે. આ ગેરકાયદેસર નેટવર્ક રાત્રિના અંધકારનો ઉપયોગ કરીને હજારો લોકોને ભારતમાં ધકેલે છે.
દસ્તાવેજો અને સરકારી યોજનાઓમાં ગોટાળા
સૌથી વધુ આઘાતજનક બાબત એ છે કે ભારતમાં પ્રવેશ્યા પછી આ લોકો કઈ રીતે ટકી રહે છે. બેંગલુરુમાં પકડાયેલા એક બાંગ્લાદેશીએ જણાવ્યું કે ૨,૦૦૦ થી ૩,૦૦૦ રૂપિયામાં આધાર કાર્ડ બનાવી આપવામાં આવતા હતા. એટલું જ નહીં, ઘણી મહિલાઓએ સ્વીકાર્યું છે કે સ્થાનિક રાજકીય કાર્યકરોની મદદથી તેમને મતદાર કાર્ડ, રેશન કાર્ડ અને 'લક્ષ્મી ભંડાર' જેવી સરકારી યોજનાઓના રોકડ લાભો પણ મળ્યા હતા. કેટલાક સ્થળાંતરિતોએ તો ત્યાં સુધી કબૂલ્યું કે તેમણે ભારતમાં ચૂંટણી દરમિયાન મતદાન પણ કર્યું હતું.
કાર્યવાહીનો ડર અને સ્વૈચ્છિક પરત ફરવાનો પ્રવાહ
હાલમાં પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલી રહેલી તપાસ અને કાર્યવાહીને પગલે ગેરકાયદેસર વસવાટ કરનારાઓમાં ફફડાટ ફેલાયો છે. મકાનમાલિકોને હવે ડર છે કે જો તેઓ આવા લોકોને આશ્રય આપશે તો તેમને ૨ લાખ રૂપિયાનો દંડ અને જેલ થઈ શકે છે. આ ડરને કારણે હકીમપુર અને ઘોજાડાંગા જેવા સરહદી વિસ્તારોમાં હજારો લોકો પોતાની મરજીથી બાંગ્લાદેશ પરત જવા માટે લાઈનમાં ઉભા છે, જેથી તેઓ અટકાયત કેન્દ્રો કે દેશનિકાલની મોટી મુસીબતમાંથી બચી શકે.
સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર પર બેવડો માર
કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે આ સ્થિતિને ગંભીરતાથી લેતા સુવેન્દુ અધિકારીની કામગીરીની પ્રશંસા કરી છે. આ આખો મુદ્દો માત્ર સુરક્ષાનો નથી, પરંતુ તે ભારતના સંસાધનો અને તિજોરી પરના વધારાના બોજનું પણ પ્રતિબિંબ છે. વર્ષોથી સુથારી, કડિયાકામ કે ઘરકામ કરતા આ સ્થળાંતરિતોએ ભારતીય જાહેર કલ્યાણના સંસાધનોનો જે રીતે ઉપયોગ કર્યો છે, તે વહીવટી તંત્રની નિષ્ફળતા અને નેટવર્કની મજબૂતી બંને દર્શાવે છે.
આ જુબાનીઓ સાબિત કરે છે કે બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરી માત્ર સરહદ સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તે દેશની અંદર સુધી ફેલાયેલું એક સંગઠિત ઈકોસિસ્ટમ છે, જે બનાવટી દસ્તાવેજો અને સ્થાનિક નેટવર્ક દ્વારા સંચાલિત થાય છે. હવે જ્યારે સરકાર 'ઝીરો ટોલરન્સ'ની નીતિ અપનાવી રહી છે, ત્યારે આ નેટવર્કને તોડવું એ સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે સૌથી મોટો પડકાર બની ગયો છે.