નવી દિલ્હી: વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલા ભૂરાજકીય તણાવ અને બદલાતા હવામાન વચ્ચે ભારતના આર્થિક વિકાસને લઈને મહત્વના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. રેટિંગ એજન્સી 'ક્રિસિલ' (CRISIL) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માં ભારતનો જીડીપી (GDP) વૃદ્ધિ દર 6.6% રહેવાનો અંદાજ છે. જોકે, આ વિકાસની સાથે મોંઘવારીનો માર પણ સહન કરવો પડશે, કારણ કે છૂટક ફુગાવો સરેરાશ 5.1% રહેવાની શક્યતા છે.

ક્રૂડ ઓઈલનો આંચકો: તેલના ભાવમાં ભડકો

અહેવાલમાં સૌથી ચિંતાજનક બાબત ક્રૂડ ઓઈલના ભાવોને લઈને છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' (Hormuz Strait) લાંબા સમય સુધી બંધ રહેવાની ભીતિ છે. આ કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ અગાઉના $82-87 ના અંદાજથી વધીને હવે $90-95 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે. એપ્રિલમાં તો આ ભાવ $110 ને પણ પાર કરી ગયા છે. તેલના વધતા ભાવ માત્ર પરિવહન જ નહીં, પણ ખાતર અને પુરવઠા શૃંખલાને પણ ખર્ચાળ બનાવશે.

અલ નીનો અને ખેતી પર સંકટ

માત્ર વિદેશી યુદ્ધ જ નહીં, પણ કુદરત પણ ભારતની કસોટી કરી શકે છે. 'અલ નીનો' ની સ્થિતિને કારણે ચોમાસું સામાન્ય કરતા ઓછું રહેવાની શક્યતા છે. જો વરસાદ ઓછો પડશે તો કૃષિ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થશે, જેની સીધી અસર ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ પર પડશે. ઉત્પાદકો માટે ઇનપુટ ખર્ચ વધતા તે જીડીપી વૃદ્ધિની ગતિ ધીમી પાડી શકે છે અને સામાન્ય જનતાના ઘરનું બજેટ ખોરવી શકે છે.

સામાન્ય માનવી પર શું થશે અસર?

ક્રિસિલના અહેવાલમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે ઊંચો ફુગાવો ઘરગથ્થુ બજેટને મર્યાદિત કરશે. જ્યારે જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ મોંઘી થાય છે, ત્યારે લોકો અન્ય વસ્તુઓ પાછળ ખર્ચ કરવાનું ઘટાડી દે છે (Private Consumption), જે અર્થતંત્ર માટે નકારાત્મક સંકેત છે. જોકે, સરકાર અત્યારે ઉર્જાના વધતા ભાવોનો બોજ સીધો ગ્રાહકો પર ન પડે તે માટે પ્રયાસો કરી રહી છે અને ઉદ્યોગોને ટેકો આપી રહી છે.

સ્થિતિસ્થાપકતા બનાવવી અનિવાર્ય

લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે ભારતે હવે ઉર્જા અને ખાદ્ય સુરક્ષા ક્ષેત્રે વધુ મજબૂત અને 'સ્થિતિસ્થાપક' (Resilient) બનવું પડશે. બદલાતા ભૌગોલિક અને રાજકીય સંજોગોમાં આર્થિક આંચકાઓ સામે ટકી રહેવા માટે આત્મનિર્ભરતા જ એકમાત્ર રસ્તો છે. આગામી બે વર્ષ ભારત માટે આર્થિક મોરચે અત્યંત વ્યૂહાત્મક સાબિત થશે.