નવી દિલ્‍હી,તા.૨૦: ચિકુનગુનિયા, મચ્‍છરજન્‍ય રોગ જે લાંબા સમય સુધી બીમારીનું કારણ બને છે, તેની સાથે તીવ્ર તાવ અને સાંધાનો દુખાવો પણ હોય છે. ઉષ્‍ણકટિબંધીય અને ઉષ્‍ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં તે હંમેશા એક મુખ્‍ય આરોગ્‍ય પડકાર રહ્યો છે, કારણ કે અત્‍યાર સુધી, તેની સારવાર માટે ખૂબ જ ઓછા એન્‍ટિવાયરલ વિકલ્‍પો ઉપલબ્‍ધ છે.

જોકે, ઇન્‍ડિયન ઇન્‍સ્‍ટિટ્‍યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (IIT) રૂરકીના વૈજ્ઞાનિકોએ એક અનોખી શોધ કરી છે. સંશોધકોએ શોધી કાઢ્‍યું છે કે ચિકનગુનિયા વાયરસ સામે લડવામાં ગૌમૂત્રનો અર્ક ખૂબ અસરકારક છે.

વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવેલા આ અભ્‍યાસમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે માત્ર ગૌમૂત્રના અર્કના ઉપયોગથી ચિકનગુનિયા વાયરસનું સ્‍તર ૯૦ ટકાથી વધુ ઘટ્‍યું છે. તારણો અહીં સમાપ્ત થતા નથી. સંશોધકોએ પ્રયોગશાળાની પરિસ્‍થિતિઓમાં ગૌમૂત્રના અર્ક, નાઇજેલા સેટીવામાંથી થાઇમોક્‍વિનોન અને કાળા મરીમાંથી પાઇપેરિનનું એક અનોખું મિશ્રણ બનાવ્‍યું. આ ઑપ્‍ટિમાઇઝ્‍ડ સંયોજનના પરિણામો આﾍર્યજનક હતા - તેણે વાયરલ લોડને ૯૯.૮૫ ટકા જેટલો ઘટાડ્‍યો.

સંશોધનમાં અદ્યતન વાયરોલોજી, મેટાબોલોમિક્‍સ, મોલેક્‍યુલર ડોકીંગ અને બાયોકેમિકલ વિશ્‍લેષણ સહિત અનેક આધુનિક તકનીકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્‍યો હતો. તપાસમાં જાણવા મળ્‍યું કે ગૌમૂત્રના અર્કમાં બેન્‍ઝોઇક એસિડ, હિપ્‍યુરિક એસિડ અને ઓલિક એસિડ જેવા ચોક્કસ બાયોએક્‍ટિવ સંયોજનો હોય છે. આ મુખ્‍ય ઘટકો છે જે એન્‍ટિવાયરલ ભૂમિકા ભજવે છે. આ સંયોજનો આવશ્‍યક વાયરલ પ્રોટીનમાં દખલ કરે છે અને વાયરસને પોતાની નકલ કરતા અટકાવે છે.

આ મહત્‍વપૂર્ણ સંશોધન પ્રતિષ્ઠિત વૈજ્ઞાનિક જર્નલ, ACS કૃષિ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીમાં પ્રકાશિત થયું છે. આ અભ્‍યાસનું નેતૃત્‍વ IIT રૂરકીના બાયોસાયન્‍સ અને બાયોએન્‍જાિનિયરિગ વિભાગના પ્રોફેસર શૈલી તોમર અને તેમની ટીમે કર્યું હતું. દેશની અગ્રણી આયુર્વેદ અને બાયોમેડિકલ સંસ્‍થાઓના સંશોધકોએ પણ યોગદાન આપ્‍યું હતું.

અભ્‍યાસના મુખ્‍ય લેખક પ્રોફેસર શૈલી તોમરના જણાવ્‍યા મુજબ, આ સંશોધન ફક્‍ત આયુર્વેદિક ગૌમૂત્રના અર્કમાં હાજર ચોક્કસ અણુઓને ઓળખતું નથી જે એન્‍ટિવાયરલ અસરો દર્શાવે છે, પરંતુ બહુવિધ કુદરતી ઘટકોને જોડીને બનાવેલા ફોર્મ્‍યુલેશનની શક્‍તિ પણ સાબિત કરે છે.

આ સંશોધનનું મહત્‍વ સમજાવતા, IIT રૂરકીના ડિરેક્‍ટર પ્રોફેસર કમલ કિશોર પંતે જણાવ્‍યું હતું કે આજે આપણને નવા અને ફરીથી ઉભરતા વાયરલ રોગોનો સામનો કરવા માટે આવા નવીન, સસ્‍તા અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત ઉકેલોની તાત્‍કાલિક જરૂર છે.

ચિકનગુનિયા મુખ્‍યત્‍વે એડીસ મચ્‍છરના કરડવાથી ફેલાય છે. IIT રૂરકી દ્વારા કરવામાં આવેલી આ શોધ આ રોગ અને અન્‍ય સંબંધિત વાયરલ ચેપ સામે આગામી પેઢીની એન્‍ટિવાયરલ વ્‍યૂહરચના વિકસાવવા માટે મજબૂત પાયો નાખે છે. જો કે, સંશોધકો સ્‍પષ્ટ કરે છે કે સારવાર માટે તેનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થાય તે પહેલાં પૂર્વ-ક્‍લિનિકલ અને અનુવાદાત્‍મક અભ્‍યાસોની જરૂર પડશે. તેમ છતાં, સસ્‍તું, આયુર્વેદ-પ્રેરિત એન્‍ટિવાયરલ ઉપચારની સંભાવના આશાસ્‍પદ રહે છે.