નવી દિલ્હી:ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતમાં સાત વર્ષના લાંબા વિરામ બાદ સ્ત્રી જનનાંગ અંગછેદન (FGM) જેવી અત્યંત સંવેદનશીલ અને ક્રૂર પ્રથાને ગેરબંધારણીય જાહેર કરવાની માંગ કરતી અરજી પર સુનાવણીનો માર્ગ મોકળો થયો છે. 2017માં દાખલ થયેલી આ જનહિત અરજી 2026માં પણ એટલી જ પ્રસ્તુત છે, કારણ કે દેશના કેટલાક વિશિષ્ટ સમુદાયોમાં 'ખતના' અથવા 'ખફઝ' ના નામે માસૂમ બાળકીઓના શરીર સાથે થતી આ ચેડાંની પ્રક્રિયા હજુ પણ અવિરત ચાલુ છે. બચી ગયેલા લોકોની જુબાનીઓ હૃદયદ્રાવક આઘાત અને આજીવન વેદનાની ગાથા રજૂ કરે છે, જે ન્યાયતંત્ર સમક્ષ એ પ્રશ્ન ખડો કરે છે કે શું ધર્મના નામે શારીરિક ઇજા પહોંચાડવાની છૂટ આપી શકાય?
સુપ્રીમ કોર્ટે આ કેસને સબરીમાલા મંદિર પ્રવેશ અને મસ્જિદમાં મહિલાઓના પ્રવેશ જેવા અન્ય ધાર્મિક વિવાદો સાથે જોડીને 9 ન્યાયાધીશોની મોટી બેન્ચ સમક્ષ મોકલ્યો છે. જોકે, કાયદાકીય નિષ્ણાતો આ જોડાણ સામે વાંધો ઉઠાવી રહ્યા છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે મંદિર પ્રવેશ એ નાગરિક અધિકારનો મામલો છે, જ્યારે FGM એ શારીરિક હિંસા અને ગુનાહિત કૃત્ય છે. એક જ બંધારણીય માળખામાં આ બંને ભિન્ન પ્રકારના મુદ્દાઓને વણવાને કારણે આ પ્રથાની ગંભીરતા ઓછી થવાનું જોખમ છે. શારીરિક સ્વાયત્તતા અને સમાનતાના મૂળભૂત અધિકારો શું ધાર્મિક માન્યતાઓ કરતા ઉપર છે? આ પ્રશ્ન હવે ન્યાયાલયની એરણ પર છે.
ન્યાયમૂર્તિઓ સમક્ષ અત્યારે 'આવશ્યક ધાર્મિક પ્રથાઓ'ના પરીક્ષણની કપરી ચુનૌતી છે. કોર્ટે નક્કી કરવાનું છે કે શું આ પ્રથા ધર્મનો અભિન્ન હિસ્સો છે કે માત્ર એક સામાજિક કુપ્રથા. દરમિયાન, વીસ્પીકઆઉટ જેવા સંગઠનો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી પીડિતોની વ્યથા દર્શાવે છે કે આ માત્ર કાયદાકીય લડાઈ નથી, પણ લાખો મહિલાઓના ગૌરવ અને માનસિક સ્વાસ્થ્યનો સવાલ છે. હવે જ્યારે સુનાવણી નિર્ણાયક તબક્કે પહોંચી છે, ત્યારે આખું દેશ એ આશા સાથે સુપ્રીમ કોર્ટ તરફ જોઈ રહ્યો છે કે શું 2026માં ભારતીય બંધારણ આ કુપ્રથાનો અંત લાવી મહિલાઓને આજીવન આઘાતમાંથી મુક્તિ અપાવશે?