નવી દિલ્હી : ઉત્તર અરબી સમુદ્રમાં ભારતીય નૌકાદળના વિનાશક જહાજ 'આઈએનએસ કોલકાતા' અને પાકિસ્તાની નૌકાદળના પેટ્રોલ જહાજ 'પીએનએસ હુનૈન' વચ્ચે સર્જાયેલી આક્રમક અથડામણથી બંને દેશો વચ્ચે દરિયાઈ સરહદ અને રાજદ્વારી તણાવ ફરી એકવાર ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. ભારતના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, આ ઘટના ગત ૧૫ સપ્ટેમ્બરના રોજ બની હતી જ્યારે પાકિસ્તાની જહાજે અત્યંત અસુરક્ષિત અને બિનવ્યાવસાયિક રીતે ખતરનાક ઓવરટેકિંગનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જેના પગલે ભારતે નવી દિલ્હીમાં પાકિસ્તાનના રાજદૂતને તલબ કરીને ૧૯૯૧ના દ્વિપક્ષીય કરારના ઉલ્લંઘન બદલ સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે.

ભારતના વિદેશ મંત્રાલયની સ્પષ્ટતા અનુસાર, પીએનએસ હુનૈન દ્વારા આચરવામાં આવેલી આ કાર્યવાહી ૧૯૯૧ના ભારત-પાકિસ્તાન કરારની કલમ ૧૦નું સીધું ઉલ્લંઘન સાબિત થાય છે, કારણ કે આ નિયમ હેઠળ બંને દેશોના યુદ્ધ જહાજોએ સમુદ્રમાં એકબીજાથી ઓછામાં ઓછા ૩ નોટિકલ માઇલ એટલે કે આશરે ૫.૫ કિલોમીટરનું સુરક્ષિત અંતર જાળવવું અનિવાર્ય છે. આ ગંભીર ટક્કર છતાં ભારતીય નૌકાદળના ૭,૪૦૦ ટન વજન ધરાવતા ગાઇડેડ મિસાઇલ ડિસ્ટ્રોયર 'આઈએનએસ કોલકાતા' ને કોઈ મોટું નુકસાન પહોંચ્યું નથી અને તે પોતાની પેટ્રોલિંગ ફરજ પર સક્રિય છે, જ્યારે ૨,૬૦૦ ટન વજનના પાકિસ્તાની જહાજ પીએનએસ હુનૈનને ભારે નુકસાન વેઠવાનો વારો આવ્યો છે અને તેને લાચાર થઈને બંદર પર પાછા ફરવું પડ્યું છે.

બંને દેશો વચ્ચે વારંવાર ભડકતા દરિયાઈ તણાવ અને સંઘર્ષ પાછળ મુખ્યત્વે ચાર મોટા કારણો જવાબદાર છે, જેમાં ગુજરાત અને પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંત વચ્ચે આવેલી ૯૬ કિલોમીટર લાંબી સર ક્રીક દલદલીય સરહદનો દાયકાઓ જૂનો વણઉકેલાયેલો વિવાદ પણ સામેલ છે. સરહદનું સ્પષ્ટ અને યોગ્ય સીમાંકન ન થવાને કારણે અરબી સમુદ્રમાં એક્સક્લુઝિવ ઇકોનોમિક ઝોન (EEZ) ની સીમાઓ નક્કી થઈ શકી નથી, જ્યાં તેલ, કુદરતી ગેસ અને માછીમારીના વિશાળ સંસાધનો આવેલા છે. વળી, સ્પષ્ટ દરિયાઈ સીમાના અભાવે અવારનવાર માછીમારોની ધરપકડ અને કોસ્ટ ગાર્ડ વચ્ચે ઘર્ષણ થતું રહે છે, અને ૨૦૦૮ના મુંબઈ હુમલા પછી ભારતે પોતાની દરિયાઈ સુરક્ષા પ્રણાલીને અત્યંત કડક બનાવી દીધી છે.

દરિયાઈ અકસ્માતો અને લશ્કરી અથડામણોને ટાળવા માટેના ૧૯૯૧ના સલામતી નિયમોનું પાલન ન થવાને કારણે આ પ્રકારની જોખમી ઘટનાઓ વારંવાર સામે આવે છે, કારણ કે ૩-નોટિકલ-માઈલના નિયમની અવગણના ગંભીર હોનારતનું કારણ બની શકે છે. ભારતીય નૌકાદળ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપારી માર્ગોની સુરક્ષા માટે ઉત્તરપશ્ચિમ અરબી સમુદ્રમાં સતત ચોકી પહેરો રાખે છે, જ્યારે પાકિસ્તાન દ્વારા પોતાના દરિયાકાંઠા અને ગ્વાદર બંદર જેવા વ્યૂહાત્મક સ્થળોના બહાના હેઠળ આવા આક્રમક દાવપેચ અજમાવવામાં આવે છે.