જમ્મુ, તા. ૧૮ : કાશ્મીરમાં સફરજનની મોસમ ચરમસીમાએ પહોંચે તે પહેલાં જ મોટાભાગનાં શીતાગારોની ક્ષમતા આરક્ષિત થઈ ગઈ છે. ગત મોસમમાં સફરજનનો સંગ્રહ કરીને બજાર સુધર્યા બાદ વેચનાર ઉત્પાદકોને સારા ભાવ મળતાં આ વર્ષે માંગમાં ભારે વધારો થયો છે. અગાઉથી જગ્યા ન રાખનાર ખેડૂતોને હવે સંગ્રહ માટે ભારે મુશ્કેલી પડી રહી છે.

કાશ્મીરમાં સફરજનની મોસમ ચરમસીમાએ પહોંચે તે પહેલાં જ શીતાગાર સુવિધાઓની માંગમાં જોરદાર વધારો થયો છે. ઉપલબ્ધ સંગ્રહક્ષમતાનો મોટો હિસ્સો અગાઉથી જ આરક્ષિત થઈ ગયો છે. જે ઉત્પાદકો સમયસર જગ્યા નક્કી કરી શક્યા નથી, તેઓ હવે પોતાની ઉપજના સંગ્રહ માટે જગ્યા શોધવા દોડધામ કરી રહ્યા છે.

આ વર્ષે શીતાગારોની જગ્યા માટે વધેલી માંગ પાછળ ગત મોસમનો અનુભવ મહત્ત્વનો છે. ગત વર્ષે સફરજનની મોટા પ્રમાણમાં આવક થઈ ત્યારે ઘણા ઉત્પાદકોએ નીચા ભાવમાં તાત્કાલિક વેચાણ કરવાને બદલે ઉપજને શીતાગારમાં રાખી હતી. ત્યારબાદ બજારની સ્થિતિ સુધરતાં તેઓ પ્રમાણમાં વધુ સારા ભાવે સફરજન વેચી શક્યા હતા.

શીતાગાર સંચાલકોના જણાવ્યા પ્રમાણે તેમની મોટાભાગની ક્ષમતા ઘણા મહિના પહેલાં જ આરક્ષિત થઈ ગઈ હતી. ગત મોસમની સંગ્રહિત ઉપજનું વેચાણ પૂરું થતાં જ ખેડૂતોએ નવી મોસમ માટે જગ્યા રોકાવી લીધી હતી. બાકીની ઉપલબ્ધ જગ્યાનું આરક્ષણ પણ છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં લગભગ પૂર્ણ થઈ ગયું છે. આગામી સપ્તાહથી મોટાભાગનાં શીતાગારોમાં તાજા સફરજનની આવક શરૂ થવાની ધારણા છે.

ઉત્પાદકોના જણાવ્યા અનુસાર સફરજનની આવક ચરમસીમાએ હોય ત્યારે બજારભાવમાં તીવ્ર વધઘટ થતી હોવાથી શીતાગારની જગ્યા અગાઉથી આરક્ષિત કરાવવી હવે લગભગ અનિવાર્ય બની છે. ગત મોસમમાં મોટા જથ્થામાં સફરજન એકસાથે બજારમાં આવતાં ભાવ ઉપર દબાણ સર્જાયું હતું. રાજમાર્ગ પર આવેલા અવરોધોને કારણે પણ પરિસ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની હતી.

જે ઉત્પાદકો પાસે શીતાગારમાં ઉપજ રાખવાનો વિકલ્પ હતો તેઓ બજારની સ્થિતિ સુધરે ત્યાં સુધી રાહ જોઈ શક્યા અને બાદમાં પ્રમાણમાં વધુ સારા ભાવે વેચાણ કર્યું હતું. આ અનુભવને કારણે આ વર્ષે ઉત્પાદકોએ ઘણી વહેલી તકે સંગ્રહની વ્યવસ્થા કરી લીધી છે.

એક શીતાગાર સંચાલકે જણાવ્યું હતું કે ગત વર્ષે સફરજનનો સંગ્રહ કરનારા ઉત્પાદકોને પ્રમાણમાં સારો નફો મળ્યો હોવાથી આ વર્ષે માંગ અગાઉ કરતાં ઘણી વધારે છે. મોટાભાગની ક્ષમતા મહિનાઓ પહેલાં જ આરક્ષિત થઈ ગઈ હતી અને હવે બાકીની જગ્યા પણ ભરાઈ ચૂકી છે.

અનેક શીતાગાર સંયંત્રોમાં આગામી સપ્તાહથી નવી ઉપજ સ્વીકારવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. જોકે સંગ્રહક્ષમતા મર્યાદિત હોવાથી ઉત્પાદકો આરક્ષણ માટે છેલ્લી ઘડી સુધી રાહ જોઈ શકે તેવી સ્થિતિ નથી.

શીતાગાર ખેડૂતોને બજારનાં જોખમો સામે રક્ષણ આપતું મહત્ત્વપૂર્ણ સાધન બની રહ્યું છે. વધુ આવકના સમયે ભાવ ઘટે ત્યારે સમગ્ર પાક તાત્કાલિક વેચવાને બદલે તેનો કેટલોક ભાગ સંગ્રહિત કરીને બજાર સુધરવાની રાહ જોઈ શકાય છે. જોકે આ વિકલ્પનો લાભ માત્ર અગાઉથી જગ્યા આરક્ષિત કરાવનાર ઉત્પાદકોને જ મળી શકે છે.

ઉત્પાદકોનું કહેવું છે કે એકલા શીતાગારો કાશ્મીરના બાગાયત ક્ષેત્રની તમામ સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવી શકે તેમ નથી. ખેડૂતો યોગ્ય સમયે નિર્ણય લઈ શકે તે માટે વધુ સારું બજાર વ્યવસ્થાપન, મજબૂત પરિવહન સુવિધા અને ભાવ તથા માગ અંગે સમયસર માહિતી આપવાની વ્યવસ્થા પણ જરૂરી છે.