નવી દિલ્હી : ભારતમાં આર્બિટ્રેશન (મધ્યસ્થતા) પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક, ઝડપી અને વૈશ્વિક સ્તરની બનાવવા માટે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાન્તે એક મોટો અને ક્રાંતિકારી પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. નવી દિલ્હી ખાતે યોજાયેલા ‘ઇન્ડિયા ADR વીક ૨૦૨૬’ના સમાપન સત્રમાં મુખ્ય ભાષણ આપતાં તેમણે મધ્યસ્થીઓના સંઘર્ષો (conflicts of interest), વર્તમાન કેસલોડ, ચુકાદો (એવોર્ડ) આપવામાં લાગતો સરેરાશ સમય અને તેમની કુશળતાના ક્ષેત્રો અંગેની તમામ વિગતો ધરાવતું એક સામાન્ય ‘ક્રોસ-ઇન્સ્ટિટ્યૂશનલ રજિસ્ટર’ તૈયાર કરવાની હાકલ કરી છે.

મુંબઈ સેન્ટર ફોર ઈન્ટરનેશનલ આર્બિટ્રેશન (MCIA)ના ૧૦ વર્ષ પૂરા થવાના પ્રસંગે CJI કાંતે જણાવ્યું હતું કે, મધ્યસ્થીઓની પસંદગી માત્ર બંધ કાનૂની વર્તુળોમાં પ્રસારિત થતી વ્યક્તિગત પ્રતિષ્ઠાના આધારે નહીં, પરંતુ તમામ માટે ઉપલબ્ધ જાહેર ડેટા અને દૃશ્યમાન ટ્રેક રેકોર્ડના આધારે થવી જોઈએ. તેમણે ઉમેર્યું કે પારદર્શિતા લાવવા માટે મધ્યસ્થીઓએ કોઈ સરકારી કે વૈધાનિક નિયમનકારની રાહ જોવાની જરૂર નથી, પરંતુ સ્વ-નિયમન (self-regulation) દ્વારા આ મોટો સુધારો લાવી શકાય છે.

આ ઉપરાંત, CJI એ ઊર્જા અને ટેકનોલોજી જેવા જટિલ ક્ષેત્રોમાં વિવાદોના ઉકેલ માટે માત્ર સામાન્ય વ્યાપારી અનુભવ ધરાવતા લોકોના બદલે વિશિષ્ટ ક્ષેત્રીય જ્ઞાન (real sectoral expertise) ધરાવતા આર્બિટ્રેટર્સની પેનલ બનાવવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતને વૈશ્વિક આર્બિટ્રેશન હબ બનાવવા માટે કાગળ પરના કાયદાઓ કરતા જમીન પર પક્ષકારોને મળતો વાસ્તવિક અને ઝડપી અનુભવ વધુ મહત્વનો છે.

આ કાર્યક્રમમાં વરિષ્ઠ વકીલો અને MCIAના અધિકારીઓએ CJIના આ પ્રસ્તાવનું સમર્થન કરતાં તેને અત્યંત સરળતાથી અમલમાં મૂકી શકાય તેવો ક્રાંતિકારી વિચાર ગણાવ્યો હતો. આ પ્રસંગે CJI કાંતે 'આર્બિટ્રેશન સર્વે ૨૦૨૬'નું વિધિવત લોકાર્પણ પણ કર્યું હતું, જે ભારતીય આર્બિટ્રેશન ઈકોસિસ્ટમને વૈશ્વિક નકશા પર વધુ મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ થશે.