કાઠમંડુ : નેપાળના સુદૂર પશ્ચિમી દાર્ચુલા જિલ્લામાં ચોથી સપ્ટેમ્બરે એક વિશાળ ભૂસ્ખલનની ઘટના સામે આવી છે, જેના કારણે નદીના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં અચાનક પૂર આવવાનો ગંભીર ખતરો તોળાઈ ગયો હતો. અપી હિમાલ ગ્રામીણ નગરપાલિકાના ભટાર વિસ્તારમાં બનેલી આ ઘટનામાં હિમાલયની પર્વતમાળાનો એક મોટો હિસ્સો અચાનક તૂટી પડ્યો હતો, જેના કારણે મોટા પ્રમાણમાં કાટમાળ, માટી અને પથ્થરો સીધા ચોલાની નદીમાં જઈને પડ્યા હતા. આ ભયાનક કુદરતી આપત્તિનો એક નાટકીય વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર અત્યંત ઝડપથી વાયરલ થઈ રહ્યો છે, જેમાં પર્વતનો મોટો ભાગ ધરાશાયી થતો અને ખીણમાં ધૂળના ગોટેગોટા ઉડતા સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે.

આ ભૂસ્ખલનને કારણે ચોલાની નદી, જેને ચમેલિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તેનો કુદરતી પ્રવાહ આંશિક રીતે અસ્થાયી રૂપે અટકી ગયો હતો. સ્થાનિક અહેવાલો મુજબ નદીનું પાણી આશરે ત્રીસ મિનિટ સુધી સંપૂર્ણપણે અવરોધાયેલું રહ્યું હતું, ત્યારબાદ પાણીએ ધીમે ધીમે જમા થયેલા કાટમાળને ચીરીને પોતાનો રસ્તો બનાવ્યો હતો. સતત થઈ રહેલી ભૂસ્ખલનની ગતિવિધિઓને કારણે એવી ગંભીર આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી કે વધુ કાટમાળ નદીમાં પડી શકે છે અને એક કુદરતી બંધનું નિર્માણ થઈ શકે છે. વહીવટીતંત્રને એ વાતનો ભારે ડર હતો કે જો આ પ્રકારનો કુદરતી ડેમ અચાનક તૂટે તો નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણીનું મોજું ભારે તારાજી સર્જી શકે છે.

સ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને દાર્ચુલા જિલ્લા વહીવટી કાર્યાલયે તાત્કાલિક ધોરણે નદીના કાંઠે વસતા તમામ નાગરિકો માટે ચેતવણી जारी કરી દીધી હતી. અધિકારીઓએ લોકોને સંપૂર્ણ સતર્ક રહેવા અને જરૂર પડે તો તાત્કાલિક સુરક્ષિત સ્થળો તરફ ખસી જવા માટે અનુરોધ કર્યો હતો. સાવચેતીના પગલા રૂપે અનેક પરિવારોને સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે આખી સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવા માટે સુરક્ષા દળોની ટુકડીઓને તૈનાત કરવામાં આવી હતી. સુદૂર પશ્ચિમ પ્રદેશના અધિકારીઓએ પણ સ્થાનિક તંત્રને પૂરતી તૈયારી સાથે નદી અને આસપાસના ઢોળાવો પર નજર રાખવા આદેશ આપ્યો હતો.

શુક્રવાર સાંજ સુધીમાં તાત્કાલિક જોખમ ઓછું થઈ ગયું કારણ કે ચોલાની નદીએ કાટમાળ અને કાંપને વહાવીને ધીમે ધીમે પોતાનો પ્રવાહ પૂર્વવત કરી દીધો હતો. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે નદી હવે ફરીથી મુક્તપણે વહી રહી છે. જો કે પર્વતીય પ્રદેશમાં વધુ ભૂસ્ખલનની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને સતત દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે. આ દૂરના પ્રદેશમાં મોબાઈલ કનેક્ટિવિટી મર્યાદિત હોવાને કારણે અંધારું થયા પછી વાસ્તવિક સમયની માહિતી મેળવવામાં પણ મુશ્કેલીઓ નડી હતી.

ચોલાની કે ચમેલિયા નદી પ્રણાલી અપી હિમાલ પ્રદેશમાંથી નીકળે છે અને અંતે મહાકાલી નદીમાં મળે છે, જે નેપાળ અને ભારત વચ્ચે સરકારે નક્કી કરેલી સરમાળાનો ભાગ છે. આ કારણોસર ભારતના પિથોરાગઢ જિલ્લા નજીકના નીચાણવાળા વિસ્તારોના અધિકારીઓ પણ સતર્ક રહ્યા છે. આ તાજેતરની ઘટના ઓગસ્ટના અંતમાં નેપાળ-તિબ્બત સરહદ પાસે સર્જાયેલી વિનાશક જળપ્રલય જેવી મોટી ઘટનાથી તદ્દન અલગ છે. દાર્ચુલાની આ તાજી ઘટના ભલે ગંભીર હોય, પરંતુ તે નેપાળના અતિ સંવેદનશીલ હિમાલયી ભૂપ્રદેશની નબળાઈને ફરી એકવાર ઉજાગર કરે છે, જ્યાં ચોમાસા દરમિયાન ઢોળાવો અચાનક ધસી પડે છે.