બીજિંગ: જ્યારે મહાસત્તા અમેરિકા અને પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન સાથેના "વિરોધના યુદ્ધ", હોર્મુઝની નાકાબંધી અને પાકિસ્તાન દ્વારા થતી શાંતિ વાટાઘાટોમાં ગૂંચવાયેલા છે, ત્યારે ચીને અત્યંત શાંતિથી પૂર્વ એશિયામાં પોતાના પાયા મજબૂત કરવાનું શરૂ કર્યું છે. રશિયા-યુક્રેન અને ઈરાન સંઘર્ષના અનુભવો પરથી શીખીને ચીની રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે પશ્ચિમી દેશોની ‘વધુ પડતા વિસ્તરણ’ (Over-extension) ની ભૂલોમાંથી બચવા માટે ‘વ્યૂહાત્મક ધીરજ’ અને ‘સંયમ’નો માર્ગ અપનાવ્યો છે.
દાયકા બાદ તાઇવાન અને ઉત્તર કોરિયા સાથેના સંબંધોમાં નવી ગરમી
એપ્રિલના બીજા સપ્તાહમાં બેઇજિંગમાં એક મોટો રાજકીય વળાંક જોવા મળ્યો. તાઇવાનના વિપક્ષી નેતા અને કુઓમિન્ટાંગ (KMT) ના અધ્યક્ષ ચેંગ લી વુને રાષ્ટ્રપતિ શી સાથે મુલાકાત કરી હતી, જે છેલ્લા એક દાયકામાં બંને પક્ષો વચ્ચેની પ્રથમ ઉચ્ચ-સ્તરીય બેઠક છે. આ ઉપરાંત, વિદેશ મંત્રી વાંગ યીની ઉત્તર કોરિયાની મુલાકાતે પણ પશ્ચિમી દેશોના કાન સરવા કર્યા છે. આ મુલાકાતો મે મહિનામાં યોજાનારી ટ્રમ્પ-શી શિખર સંમેલન પહેલા પોતાની પોઝિશન મજબૂત કરવાની ચીની ચાલ હોવાનું મનાય છે.
ભારત અને દક્ષિણ કોરિયાની ‘વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી’
ચીનના આક્રમક વલણને જોતા એશિયાના અન્ય દેશો પણ પોતાની સ્થિતિ સુરક્ષિત કરી રહ્યા છે. તાજેતરમાં દક્ષિણ કોરિયાના રાષ્ટ્રપતિ લી જે મ્યુંગે ભારતની ત્રણ દિવસીય મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે ભારતને ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં પોતાનો "સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર" ગણાવ્યો છે. ચીનના વધતા પ્રભાવ સામે ભારત અને કોરિયાનું આ જોડાણ પ્રાદેશિક સંતુલન જાળવવા માટે ખૂબ જ મહત્વનું માનવામાં આવે છે. જોકે, ચીને ભારત સાથેના તણાવ વચ્ચે અરુણાચલ પ્રદેશમાં સ્થાનોના નામ બદલવાની પોતાની જૂની આદત ચાલુ રાખીને પોતાની ‘સાવધ મિત્રતા’નો સંકેત આપી દીધો છે.
યુદ્ધની ‘પ્લેબુક’ અને ચીનનો માસ્ટરપ્લાન
નિષ્ણાતો માને છે કે ચીન અત્યારે રશિયા અને ઈરાનના યુદ્ધો પરથી ‘શું કરવું અને શું ન કરવું’ તેની એક પ્લેબુક તૈયાર કરી રહ્યું છે. ભૂતપૂર્વ રાજદ્વારી પવન કે. વર્માના મતે, ચીને જોયું છે કે યુદ્ધમાં આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ કેવી રીતે વળાંક લે છે. ચીન અત્યારે ઉતાવળ કરવાને બદલે ભવિષ્યના ઊંડા પ્રવાહોને સમજી રહ્યું છે. બેઇજિંગની આ ઇરાદાપૂર્વકની ‘શાંતિ’ વધુ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે તે શક્તિના પ્રદર્શનને બદલે માળખાકીય લાભ અને તેની જાણીતી ‘સલામી-સ્લાઇસિંગ’ પદ્ધતિ પર વધુ ધ્યાન આપી રહ્યું છે.
નિષ્કર્ષ: સમય જ ખરો મધ્યસ્થી
વૈશ્વિક વ્યવસ્થા એવી રીતે બદલાઈ રહી છે જ્યાં માત્ર લશ્કરી તાકાત જ નહીં, પણ સમય અને સહનશક્તિ પણ પાવર ઓફ બેલેન્સ નક્કી કરે છે. ચીન અત્યારે એ સાબિત કરવામાં વ્યસ્ત છે કે મૂર્ખાઓ ત્યાં દોડી જાય છે જ્યાં દેવદૂતો પણ ચાલતા ડરે છે. શું બેઇજિંગની આ સાવચેતીભર્યું વલણ તેને સ્થાયી પ્રભાવ અપાવશે કે પછી મોટા સંઘર્ષને માત્ર થોડો સમય માટે મુલતવી રાખશે? તે તો સમય જ કહેશે, કારણ કે અત્યારની પરિસ્થિતિમાં ‘સમય’ જ સૌથી મોટો ખેલાડી છે.