તા. ૧૨ નવેમ્બર ર૦ર૬ વિક્રમ સંવત ર૦૮૩ કારતક સુદ – ૩ ગુરૂવાર
પૃથ્વીથી ૩૦ પ્રકાશવર્ષ દૂરનો ગ્રહ પોતાના જ તારાને કરે છે ‘કંટ્રોલ'? વૈજ્ઞાનિકો પણ ચોંક્યા!
અત્યાર સુધી એવું માનવામાં આવતું હતું કે, જે તે ગ્રહ પર રહેલા તારા એ ગ્રહના અંકુશમાં હોય છેઃ તારાઓનું ગુરૂત્વાકર્ષણ અને રેડિએશન આ બન્નેની એક અસર ગ્રહ પર પડે છે
નવી દિલ્હી,તા.૦૧: અત્યાર સુધી એવું માનવામાં આવતું હતું કે, જે તે ગ્રહ પર રહેલા તારા એ ગ્રહના અંકુશમાં હોય છે. તારાઓનું ગુરૂત્વાકર્ષણ અને રેડિએશન આ બન્નેની એક અસર ગ્રહ પર પડે છે. પણ હવે એક નવા રીસર્ચમાંથી એ વાત સામે આવી છે કે, નેપ્ચ્યુન જેટલો મોટો ગ્રહ પોતાના તારાઓને સરળથી કંટ્રોલ કરી શકે છે. આ રીસર્ચે ઘણાય અવકાશ પ્રેમીઓને ચોંકાવી દીધા છે. એક અભ્યાસ પરથી આ વાત સામે આવી છે. એક વિશાળ ગ્રહે પોતાના તારાને કંટ્રોલ કરી લીધા હતા. આ માટે એક ખાસ રીસર્ચ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. ગ્રહ જે તે તારાઓ પર પોતાનો એક મેગ્નેટિક પાવર છોડી રહ્યો છે એ વાત પણ જાણવા મળી હતી.
આ તારાનું નામ GJ 436 છે. તે પૃથ્વીથી આશરે ૩૦ પ્રકાશ-વર્ષ દૂર સ્થિત એક લાલ રંગનો વામન તારો છે. એવું પહેલી વાર છે, જ્યારે કોઈ ગ્રહનો કોઈ તારા પર આટલો મોટો પ્રભાવ જોવા મળ્યો હોય. આ શોધ સ્થાપિત ખગોળશાસ્ત્રીય કેટલાક એવા સિદ્ધાંતોને પડકારે છે. બ્રહ્માંડ વિશેની આપણી સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી શકે છે.
વૈજ્ઞાનિકો આ સિસ્ટમનું નજીકથી નિરિક્ષણ કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને તારા પર થતી અસરને કારણે ગ્રહની મુવમેન્ટ અને ગ્રહની મુવમેન્ટને કારણે તારા પર થતી અસરને અલગથી નોંધવામાં આવી રહી છે. એક અનોખો ગ્રહ જેનું કદ નેપ્ચ્યુન જેટલું છે. આ ગ્રહનું દળ પૃથ્વી કરતા લગભગ ચાર ગણું વધારે છે. આ એક્ઝોપ્લેનેટ તેના તારાની ખૂબ નજીક સ્થિત છે, કદાચ આ જ કારણે તે પોતાની આસપાસના જે ફક્ત ૨.૬ દિવસમાં પોતાની સંપૂર્ણ ભ્રમણકક્ષા પૂર્ણ કરે છે.
આ નિકટતાને કારણે જ તેનું ચુંબકીય ક્ષેત્ર ગ્રહની આસપાસના તારાને પ્રભાવિત કરે છે. તારાનું દળ આપણા સૂર્ય કરતા અડધું છે. સંશોધકોએ ભૌતિક મોડેલ વિકસાવીને આ સમગ્ર પ્રક્રિયા સમજાવી છે.આ પ્રકારની શાનદાર શોધથી અવકાશી અધ્યયન ક્ષેત્રે મોટી મદદ મળી રહેવાની છે. અવકાશમાં આવી સેંકડોની સંખ્યામાં આવી સિસ્ટમો છે, જ્યાં મોટા ગ્રહો તેમના તારાઓની ખૂબ નજીક ભ્રમણ કરે છે.
જો વૈજ્ઞાનિકો આ તારાઓની પ્રવૃત્તિને ટ્રેક કરે, તો તેઓ વધારાના ચુંબકીય તરંગો શોધી શકે છે. આનાથી બાહ્ય ગ્રહોના ચુંબકીય ક્ષેત્રોને માપવા માટે એક નવી પદ્ધતિ મળશે - એક કાર્ય જે ઐતિહાસિક રીતે ખૂબ મુશ્કેલ રહ્યું છે. આ નવી તકનીક ગ્રહોના વાતાવરણને સમજવા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.આ ગ્રહ તેના તારામાં ચોક્કસ પ્રકારની પ્રતિક્રિયા પેદા કરી રહ્યો છે. આ સંકેત હંમેશા થાય એવું જરૂરી હોતું નથી. તે ખૂબ જ ઊંચી અથવા ખૂબ જ ઓછી તારાઓની પ્રવૃત્તિના સમયગાળા દરમિયાન ઢંકાઈ જાય છે. જોકે, મધ્યમ પ્રવૃત્તિના સમય દરમિયાન પેટર્ન સ્પષ્ટપણે દેખાય છે.
એક આંતરરાષ્ટ્રીય ટીમે આ સિસ્ટમનો વ્યાપક અભ્યાસ કર્યો છે. તેમણે સતત ૧૮ વર્ષ સુધી તારાનું સ્પેક્ટ્રોસ્કોપિક વિશ્લેષણ કર્યું. આ સમય દરમિયાન, તેઓએ તારાના બાહ્ય વાતાવરણમાં હાઇડ્રોજન અને કેલ્શિયમના હસ્તાક્ષરોને ટ્રેક કર્યા. આ હસ્તાક્ષરો તારાની ચુંબકીય પ્રવૃત્તિને સમજવામાં મદદ કરે છે. સંશોધન ટીમે તારાના સંકેતોમાં ચોક્કસ પ્રકારના ફેરફારનું અવલોકન કર્યું, જે સીધા બાહ્ય ગ્રહની ભ્રમણકક્ષા સાથે સુસંગત હતા.
(10:04 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
