મુંબઈ: બૉમ્બે હાઈકોર્ટે એક અત્યંત સંવેદનશીલ કિસ્સામાં મહત્વનો ચુકાદો આપતા ઠરાવ્યું છે કે મહિલા સહકર્મીના શરીર તરફ જોવું એ નૈતિક રીતે અસ્વીકાર્ય અને અનૈતિક વર્તન હોઈ શકે છે, પરંતુ તેને ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) અથવા ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ 354C હેઠળ ‘ગુનો’ ગણી શકાય નહીં. ન્યાયાધીશ અમિત બોરકરે શનિવારે આ ચુકાદો આપતા કાનૂની માપદંડોની સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા કરી હતી.
દૃશ્યમાનતાનો ગુનો (Voyeurism) શું છે?
ન્યાયાધીશ બોરકરે સ્પષ્ટ કર્યું કે કલમ 354C ‘વોયેરિઝમ’ એટલે કે દૃશ્યમાનતાના ગુના માટે છે. આ કલમ ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ એવી પરિસ્થિતિમાં સ્ત્રીને જુએ અથવા તેના ફોટા પાડે કે જ્યારે તેણી પોતાની ગોપનીયતા જાળવવાની વાજબી અપેક્ષા રાખતી હોય. જેમ કે શૌચાલયનો ઉપયોગ કરવો, કપડાં બદલવા અથવા ખાનગી અંગો ખુલ્લા હોય તેવી અંગત પળો. ઓફિસના ખુલ્લા વાતાવરણમાં કામ કરતી મહિલા તરફ જોવું એ આ ગંભીર કાયદાકીય શ્રેણીમાં આવતું નથી.
વીમા એક્ઝિક્યુટિવને મળી રાહત
આ કેસ એક વીમા કંપનીના એક્ઝિક્યુટિવ સામેનો હતો, જેના પર તેની મહિલા સહકર્મીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે મીટિંગ દરમિયાન તે આંખમાં આંખ મિલાવી વાત કરવાને બદલે તેના શરીરના ભાગો તરફ જોતો હતો અને અયોગ્ય ટિપ્પણીઓ કરતો હતો. જોકે, કંપનીની આંતરિક ફરિયાદ સમિતિ (ICC) એ અગાઉ જ આરોપીને નિર્દોષ જાહેર કર્યો હતો. હાઈકોર્ટે આ FIR ને રદ કરતા જણાવ્યું કે, કાનૂની શબ્દોનું અર્થઘટન તેના મૂળ અર્થથી આગળ વધીને કરી શકાય નહીં અને આ કેસ ચલાવવો એ કાયદાકીય પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ ગણાશે.
ભારતીયોની શિસ્ત અંગે કડક ટિપ્પણી
ચુકાદા દરમિયાન અદાલતે ભારતીય નાગરિકોની શિસ્ત વિશે પણ માર્મિક ટિપ્પણી કરી હતી. કોર્ટે ટ્રાફિકના નિયમોનું ઉદાહરણ આપતા કહ્યું કે, ભારતીયો વિદેશમાં હોય ત્યારે નિયમોનું ચુસ્ત પાલન કરે છે પણ સ્વદેશમાં તેમની શિસ્ત ગાયબ થઈ જાય છે. તેવી જ રીતે કાર્યસ્થળ પર પણ સ્વયંભૂ શિસ્ત અને નૈતિકતા કેળવવી જરૂરી છે, કારણ કે દરેક વર્તન કાયદાકીય ગુનાના દાયરામાં ન આવતું હોવા છતાં સામાજિક રીતે ખોટું હોઈ શકે છે.
આ ચુકાદાથી કાર્યસ્થળ પરના વર્તન અને કાયદાકીય મર્યાદાઓ અંગે નવી ચર્ચા છેડાઈ છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નૈતિક મૂલ્યો અલગ છે અને કાયદાકીય જોગવાઈઓ અલગ, અને ન્યાયતંત્ર માત્ર કાયદાના પુરાવાઓ પર જ કામ કરે છે.
 
તમારા માટે વધુ માહિતી:
ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ 354C (Voyeurism) હેઠળના મુખ્ય પાસાઓ:
પરિસ્થિતિ    શું તે ગુનો છે?
સ્ત્રીને તેની ખાનગી પળોમાં (Private Acts) જોવી    હા
છુપાઈને ફોટોગ્રાફ લેવા અથવા વીડિયો ઉતારવો    હા
સ્ત્રીની સંમતિ વગર તેના અંગત ફોટા વાયરલ કરવા    હા
ઓફિસમાં સહકર્મી તરફ જોવું (Staring)    અનૈતિક, પણ 354C હેઠળ ગુનો નહીં
અદાલતના આ નિર્ણયનો હેતુ કાયદાના દુરુપયોગને રોકવાનો અને કાર્યસ્થળ પર નૈતિકતા જાળવવાનો છે.