તેહરાન: તા. ૨૩ જૂન, ૨૦૨૬: વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા અને ચોંકાવનારા ફેરફારમાં, અમેરિકાએ ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા મુખ્ય આર્થિક પ્રતિબંધોને ૬૦ દિવસ માટે કામચલાઉ ધોરણો પર હટાવી દીધા છે. યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટ (નાણા મંત્રાલય) દ્વારા જારી કરાયેલી આ ખાસ છૂટછાટ આગામી ૨૧ ઓગસ્ટ સુધી સક્રિય રહેશે. આ ઐતિહાસિક નિર્ણય પાછળ વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે પડદા પાછળ ચાલી રહેલી વચગાળાની શાંતિ મંત્રણા હોવાનું સામે આવ્યું છે, જેનાથી ઈરાન હવે સત્તાવાર રીતે ક્રૂડ ઓઈલ, પેટ્રોલિયમ અને પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન, પરિવહન અને વૈશ્વિક બજારમાં મુક્તપણે વેચાણ કરી શકશે.
આ નીતિગત પલટાની વૈશ્વિક તેલ બજાર પર તાત્કાલિક અને વ્યાપક અસર જોવા મળી છે. જાહેરાત થતાંની સાથે જ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવો એક ઝાટકે ૩ ટકા કરતાં પણ વધુ તૂટી ગયા છે. ટ્રેડર્સ અને બજારના નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે કે ઈરાનનું તેલ બજારમાં આવવાથી સપ્લાય (પુરવઠો) વધશે, જેનાથી આગામી દિવસોમાં મોંઘવારીનો સામનો કરી રહેલા દેશોને મોટી રાહત મળી શકે છે. જોકે, આ રાહત છતાં ઘણા મોટા વૈશ્વિક ખરીદદારો હજુ પણ સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવી રહ્યા છે, કારણ કે જો બે મહિનામાં આ મંત્રણા કોઈ તાર્કિક અંત પર નહીં પહોંચે તો અમેરિકા આ પ્રતિબંધો ફરીથી ઝીંકી શકે છે.
મહત્ત્વની વાત એ છે કે, અમેરિકાએ માત્ર તેલ વેચવાની જ નહીં, પરંતુ તેલના વેપાર માટે અનિવાર્ય એવી તમામ પાયાની સેવાઓ જેવી કે આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકિંગ વ્યવહારો, મોટા શિપિંગ કન્ટેનર્સ, વીમો (ઇન્સ્યોરન્સ) અને દરિયાઈ લોજિસ્ટિક્સ પરથી પણ પ્રતિબંધો હટાવી લીધા છે. ખરીદદારો આ છૂટછાટના સમયગાળા દરમિયાન કાયદેસર રીતે ઈરાની તેલની હેરફેર કરી શકશે, અને શરતોને આધીન અમેરિકામાં પણ મર્યાદિત આયાતને મંજૂરી અપાઈ છે. જોકે, આ દરમિયાન પણ ઉત્તર કોરિયા અને ક્યુબા સાથે સંકળાયેલા કોઈપણ વ્યવહારો પર સખત પ્રતિબંધ યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે.
યુએસ ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટના જણાવ્યા અનુસાર, રાજદ્વારી વાટાઘાટો દરમિયાન ઈરાન દ્વારા આપવામાં આવેલી મહત્વપૂર્ણ કટિબદ્ધતાઓને પગલે આ ખાસ છૂટ આપવામાં આવી છે. ઈરાન વૈશ્વિક વેપાર માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અતિ મહત્વપૂર્ણ ગણાતા 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' (Hormuz Strait) દરિયાઈ માર્ગ દ્વારા જહાજોની સરળ અને સુરક્ષિત અવરજવર સુનિશ્ચિત કરવા સંમત થયું છે. આ ઉપરાંત, તેહરાને આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઉર્જા એજન્સી (IAEA) ના નિરીક્ષકોને પણ પોતાના દેશમાં પ્રવેશવાની લીલી ઝંડી આપી દીધી છે. સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં ચાલી રહેલી આ હાઈ-પ્રોફાઈલ વાટાઘાટોનું નેતૃત્વ યુએસ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વાન્સ કરી રહ્યા છે. વાન્સના મતે આ વાટાઘાટોએ કાયમી શાંતિ સ્થાપવા માટે એક મજબૂત પાયો નાખ્યો છે, જોકે ઈરાની સત્તાવાળાઓ હજુ પણ પરમાણુ નિરીક્ષણની તમામ આકરી શરતો સ્વીકારવામાં થોડો આનાકાની કરી રહ્યા છે.