મુંબઈ, તા.૨૨: ભારતીય બેંકો હાલમાં બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs) ને આકર્ષવા માટે બહુપ્રતિક્ષિત FCNR(B) (Foreign Currency Non-Resident) થાપણો પર ૧૩% થી ૧૬% સુધીના અંદાજિત વાર્ષિક ડોલર વળતરની યોજનાઓ રજૂ કરી રહી છે. પરંતુ આ મસમોટા વળતરની ચમક પાછળ 'લીવરેજ' (ઋણ લઈને કરાતું રોકાણ) નું મોટું જોખમ પણ છુપાયેલું છે. SBI, IDBI અને HSBC જેવી અગ્રણી બેંકોની ટર્મ શીટ્સ દર્શાવે છે કે, વળતર વધારવા માટે ગ્રાહકોને પોતાની મૂળ મૂડીના ૯ થી ૧૯ ગણા સુધી લોન લેવાની સુવિધા આપવામાં આવી રહી છે, પરંતુ સાથે જ બેંકોએ કડક નિયમો અને દંડની ચેતવણી પણ જારી કરી છે.

RBI ની વિશેષ વિન્ડો અને $૨૦ બિલિયનથી વધુનો પ્રવાહ

દેશમાં વિદેશી ચલણનો પ્રવાહ વધારવાના ઉદ્દેશ્યથી RBI દ્વારા ૫ જૂને કન્સેશનલ સ્વેપ વિન્ડો શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેણે ૧૭ જુલાઈ સુધીમાં $૨૦.૭૨ બિલિયન નું ભારે આકર્ષણ ઊભું કર્યું છે. આમાં નવેસરથી આવેલી FCNR(B) થાપણોનો હિસ્સો $૧૭.૪ બિલિયન જેટલો છે. ૩૦ સપ્ટેમ્બર સુધી ચાલનારી આ સુવિધાને કારણે બેંકો માટે ભંડોળનો ખર્ચ ઘટ્યો છે અને NRI નાણાં મેળવવા માટે બેંકો વચ્ચે તીવ્ર સ્પર્ધા જામી છે.

લીવરેજનો ખેલ અને બેંકોની ઓફર

બેંકોએ ગ્રાહકોનું વળતર અનેક ગણું વધારવા માટે લીવરેજ્ડ પ્રોડક્ટ્સ રજૂ કરી છે:

· HSBC IFSC: ગ્રાહકના મૂળ રોકાણ સામે આશરે ૧૯ ગણું લીવરેજ (ધિરાણ).

· IDBI બેંક: ૧૨ ગણું લીવરેજ.

· SBI IFSC: ૯ ગણું લીવરેજ.

આ માળખા દ્વારા ગ્રાહકોને ૧૩% થી ૧૬% સુધીની વાર્ષિક ડોલર ઉપજ (Dollar Yield) ની લાલચ આપવામાં આવે છે.

સમય પહેલાં રિડેમ્પશન પર ૮૦% મૂડી ધોવાઈ જવાનું જોખમ

જોકે, આ સ્કીમ્સમાં સમયસર બહાર નીકળવું અથવા વહેલા પૈસા પાછા ખેંચવા અત્યંત મોંઘા પડી શકે છે. HSBC ની ચેતવણી અનુસાર, જો કોઈ રોકાણકાર મેચ્યોરિટી પહેલાં થાપણ ઉપાડે છે, તો માત્ર તેના પોતાના યોગદાન પર જ નહીં પરંતુ સમગ્ર લીવરેજ્ડ ડિપોઝિટની રકમ પર ૪% નો ફ્લેટ દંડ લાગુ થાય છે.

ઉદાહરણ તરીકે: જો કોઈ NRI ગ્રાહક પોતાના $૧ મિલિયન (આશરે ₹૮.૩ કરોડ) ના યોગદાન સાથે $૨૦ મિલિયનની લીવરેજ્ડ ડિપોઝિટ બનાવે છે, અને તે સમય પહેલાં પૈસા ઉપાડે છે, તો તેને $૮૦૦,૦૦૦ (આશરે ₹૬.૬ કરોડ) નો તોતિંગ દંડ લાગશે. આ દંડ રોકાણકારની મૂળ મૂડીના ૮૦% હિસ્સાનો સફાયો કરી દેશે!

અન્ય બેંકોના કડક નિયમો

SBI અને IDBI જેવી બેંકો ભલે ચોક્કસ નાણાકીય દંડનો ઉલ્લેખ નથી કરતી, પરંતુ તેમણે લોનને FCNR(B) ડિપોઝિટ સાથે સહ-ટર્મિનસ (Co-terminus) રાખી છે. આનો અર્થ એ થાય કે ગ્રાહક પોતાની સંકળાયેલી લોનની સંપૂર્ણ ભરપાઈ ન કરે ત્યાં સુધી ડિપોઝિટમાંથી સ્વતંત્ર રીતે પૈસા ઉપાડી શકશે નહીં. ઉપરાંત, રોકાણ દરમિયાન જો NRI નો રહેઠાણ દરજ્જો બદલાઈને 'નિવાસી ભારતીય' થાય, તો પણ બેંકો ગીરવે મૂકેલી થાપણો પર કાનૂની અમલીકરણ કરી શકે છે.

મુખ્ય બિંદુઓ (Quick Highlights):

· આકર્ષક વળતર: FCNR(B) થાપણો પર ૧૩% થી ૧૬% સુધીનું ડોલર વળતર.

· લીવરેજ લિમિટ: મૂળ મૂડીના ૯ થી ૧૯ ગણું ઉધાર લઈને રોકાણ કરવાની સુવિધા.

· મુખ્ય જોખમ: અકાળ ઉપાડ પર મૂળ મૂડીના ૮૦% સુધીનો દંડ અને લોન ચુકવણી વિના થાપણોના ફ્રીઝ થવાનું જોખમ.