નવી દિલ્હી: ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વેપાર વાટાઘાટો હવે એક અત્યંત નાજુક અને નિર્ણાયક વળાંક પર પહોંચી ગઈ છે. અત્યાર સુધી એવું માનવામાં આવતું હતું કે અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા અમુક ટેરિફ (જકાત) થી ભારતને વ્યૂહાત્મક ફાયદો થશે, પરંતુ અમેરિકી કોર્ટના તાજેતરના એક આદેશને કારણે આખું સમીકરણ જ બદલાઈ ગયું છે. હવે જો ટેરિફ હટાવવામાં આવે છે, તો ભારત જે નિકાસના લાભની આશા રાખતું હતું તે નુકસાનમાં ફેરવાઈ શકે છે.

કોર્ટના નિર્ણયથી કેમ બદલાયો સંદર્ભ?

ભૂતપૂર્વ રાજદ્વારી મીરા શંકરે જણાવ્યું કે, અગાઉની સ્થિતિ મુજબ ભારતને ચોક્કસ ક્ષેત્રોમાં નિકાસ વધારવાની મોટી તક દેખાતી હતી.

• વ્યૂહાત્મક નુકસાન: અમેરિકી કોર્ટે જ્યારે અમુક ટેરિફ રદ કર્યા, ત્યારે ભારતનો જે સ્પર્ધાત્મક લાભ હતો તે ઓસરી ગયો છે.
• નવી વ્યુહરચના: હવે ભારતની આર્થિક ટીમો દેશનું વલણ ફરીથી ઘડી રહી છે અને અમેરિકા પાસે 'ગોલ્ડ એગ્રીમેન્ટ' (વ્યાપક વેપાર કરાર) ના ભવિષ્ય અંગે સ્પષ્ટતા માંગી રહી છે.

રશિયન તેલ અને ઉર્જા સંકટ

બીજો સૌથી મહત્વનો મુદ્દો રશિયા પાસેથી આયાત કરવામાં આવતા તેલનો છે. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલી કટોકટી વચ્ચે અમેરિકાએ પ્રતિબંધોમાં થોડી છૂટછાટ આપી હતી, જેનો લાભ લઈને ભારતે સસ્તું રશિયન તેલ ખરીદ્યું હતું.

1. અનિશ્ચિતતા: આ છૂટછાટ કેટલા સમય સુધી ચાલશે તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા નથી.
2. આર્થિક બોજ: જો અમેરિકા આ છૂટછાટ પાછી ખેંચી લે છે, તો ભારત માટે ઉર્જા આયાતનો ખર્ચ એકાએક વધી શકે છે, જે મોંઘવારીમાં વધારો કરી શકે છે.

ફાર્મા સેક્ટર માટે રાહતના સમાચાર

વેપાર નિષ્ણાત જયંત દાસગુપ્તાએ આ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ માટે આશાનું કિરણ દર્શાવ્યું છે.

• જેનેરિક દવાઓનો દબદબો: ભારતમાંથી અમેરિકામાં નિકાસ થતી મોટાભાગની દવાઓ જેનેરિક (Generic) છે.
• સીમિત અસર: માત્ર બે ભારતીય કંપનીઓ જ પેટન્ટ ધરાવતી દવાઓ મોકલે છે, તેથી વ્યાપારિક પ્રતિબંધોની ફાર્મા સેક્ટર પર બહુ મોટી અસર થવાની શક્યતા ઓછી છે.

આગળનો માર્ગ: પારસ્પરિક વ્યવસ્થાની આશા

અમેરિકા હાલમાં ટેરિફ દબાણ અને વેપાર કરાર બંનેનો એકસાથે ઉપયોગ કરીને ભારત પર દબાણ બનાવી રહ્યું છે. ભારત હવે અમેરિકા પાસેથી એવી 'પારસ્પરિક વ્યવસ્થા' (Reciprocal Arrangement) ની અપેક્ષા રાખી રહ્યું છે જેમાં બંને દેશોને સમાન ધોરણે વ્યાપારિક છૂટછાટો મળે. આગામી દિવસોમાં યુએસ ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (USTR) ના નિર્ણયો ભારતની આગામી આર્થિક દિશા નક્કી કરશે.