તેહરાન: આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલ માર્કેટ અને ભૌગોલિક રાજનીતિ (Geopolitics) ના ક્ષેત્રે એક અત્યંત ચિંતાજનક અહેવાલ સામે આવી રહ્યો છે. ઇરાન દેશના સૌથી મોટા અને મુખ્ય ઓઇલ નિકાસ કેન્દ્ર 'ખાર્ગ આઇલેન્ડ' (Kharg Island) પરથી છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ક્રૂડ ઓઇલનું શિપમેન્ટ સંપૂર્ણપણે રોકી દેવામાં આવ્યું છે. વૈશ્વિક સ્તરે સેટેલાઇટ ઇમેજરી દ્વારા દરિયાઈ જહાજોની હિલચાલ પર નજર રાખતી પ્રતિષ્ઠિત વૈશ્વિક એજન્સી 'TankerTrackers.com' ના અહેવાલ મુજબ, આ ટાપુ નજીક સમુદ્રમાં મોટા પાયે તેલના લીકેજ (ઓઇલ સ્પિલ) ના કારણે આ ગંભીર કટોકટી સર્જાઈ હોવાની આશંકા છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઇંધણના ભાવો પર મોટી અસર પડી શકે છે.

એજન્સીના સહ-સ્થાપક સમીર મદનીએ સનસનાટીભર્યો ખુલાસો કરતા જણાવ્યું છે કે, યુરોપિયન સેટેલાઇટની તસવીરોમાં સ્પષ્ટ દેખાય છે કે આ અઠવાડિયે ખાર્ગ ટાપુ પરથી કોઈપણ મોટા દરિયાઈ ટેન્કરોમાં નવું તેલ લોડ કરવામાં આવ્યું નથી. શુક્રવાર સુધી પણ આ સ્થિતિ યથાવત રહી હતી અને લોડિંગનું કામ સંપૂર્ણપણે ઠપ્પ જોવા મળ્યું છે.

અમેરિકાની નાકાબંધી નહીં, પરંતુ ઓઇલ સ્પિલ જવાબદાર!

અગાઉ ગત ૯ મેના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા 'ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ' દ્વારા પણ અહેવાલ આપવામાં આવ્યો હતો કે ખાર્ગ ટાપુ નજીકના દરિયાઈ વિસ્તારમાં ઓઇલ લીકેજના કારણે તેલના વિશાળ સ્તરો (ઓઇલ સ્લિક) જમા થઈ ગયા છે. નિષ્ણાતોના મતે, અગાઉ પણ જ્યારે દરિયામાં તેલ ઢોળાવની આવી મોટી દુર્ઘટનાઓ બની હતી ત્યારે ઓઇલ ટેન્કરોની અવરજવર પર આ જ રીતે બ્રેક લાગી ગઈ હતી. તેથી, હાલનો આ મોટો વિક્ષેપ અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલી આર્થિક નાકાબંધીના કારણે નહીં, પરંતુ આ ટેકનિકલ અને પર્યાવરણીય આફતના કારણે હોવાનું મનાય છે.

યુદ્ધના કારણે તેલના ઉત્પાદનમાં ૫ લાખ બેરલનો મોટો ઘટાડો

અંદાજ મુજબ, ઇરાન હાલમાં દરરોજ ૨.૬ મિલિયનથી ૨.૮ મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલનું ઉત્પાદન કરી રહ્યું છે. જો કે, આ આંકડો યુદ્ધ શરૂ થવા પહેલાના સામાન્ય દિવસોના સ્તર કરતા દરરોજ આશરે ૫,૦૦૦,૦૦૦ (૫ લાખ) બેરલ જેટલો ઓછો છે. જો કે રાહતની વાત એ છે કે ખાર્ગ ટાપુ અને ત્યાં ઉભેલા ખાલી ટેન્કરોમાં હજુ પણ પૂરતી સ્ટોરેજ સ્પેસ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ દરિયાઈ માર્ગે નિકાસ બંધ થવાથી ઇરાનની અર્થવ્યવસ્થાને મોટો ફટકો પડી રહ્યો છે.

અમેરિકાની ૧૩ એપ્રિલની નાકાબંધી બાદ પરિસ્થિતિ વણસી:

ઉલ્લેખનીય છે કે, યુદ્ધના શરૂઆતના મહિનાઓમાં ઇરાન વૈશ્વિક બજારમાં સરળતાથી પોતાનું તેલ મોકલી રહ્યું હતું, કારણ કે તેના સપ્લાય જહાજો વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવી 'હોર્મુઝની સમુદ્રધુની' (Strait of Hormuz) માંથી સુરક્ષિત પસાર થઈ શકતા હતા. આ દરમિયાન ઇરાને અન્ય દેશોના શિપમેન્ટ માટે પણ જોખમ ઊભું કર્યું હતું. પરંતુ ગત ૧૩ એપ્રિલથી અમેરિકા (US) એ ઇરાની તેલના શિપમેન્ટ પર કડક સૈન્ય અને આર્થિક નાકાબંધી લાદી દેતા સ્થિતિ સંપૂર્ણ બદલાઈ ગઈ છે. આ નાકાબંધીના કારણે ઇરાની તેલ માટે વૈશ્વિક બજાર સુધી પહોંચવું અને ટેન્કરોની મુક્ત હિલચાલ અત્યંત મુશ્કેલ બની ગઈ છે. આ વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે ઇરાનના વિદેશ મંત્રાલયે હજુ સુધી આ બાબતે સત્તાવાર ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે.