નવી દિલ્હી : કેન્દ્રીય માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (CBSE) દ્વારા દેશના શિક્ષણ માળખામાં એક ખૂબ જ ક્રાંતિકારી અને મોટો સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. શૈક્ષણિક વર્ષથી અમલમાં આવે તે રીતે બોર્ડે ધોરણ ૯ ના વિદ્યાર્થીઓ માટે ‘થ્રી-લેંગ્વેજ ફોર્મ્યુલા’ (ત્રણ ભાષાનો નિયમ) ને ફરજિયાત બનાવવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે. નવી માર્ગદર્શિકા અનુસાર, હવે દરેક વિદ્યાર્થીએ પોતાના નિયમિત અભ્યાસક્રમમાં ફરજિયાતપણે ત્રણ ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવો પડશે. આ નિયમની સૌથી મહત્વની શરત એ છે કે આ ત્રણ ભાષાઓમાંથી ઓછામાં ઓછી બે ભાષાઓ મૂળ ભારતીય (દેશી) ભાષાઓ હોવી અત્યંત આવશ્યક છે.

રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP-2020) ના અમલીકરણનો ભાગ:

બોર્ડના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે, કેન્દ્ર સરકારની રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ ૨૦૨૦ (NEP) ના વિઝનને ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર લાગુ કરવા માટે આ મહત્વપૂર્ણ કદમ ઉઠાવવામાં આવ્યું છે. નવી શિક્ષણ નીતિમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ, માતૃભાષા અને પ્રાદેશિક ભાષાઓના સંવર્ધન પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. અત્યાર સુધી સીબીએસઈ શાળાઓમાં સામાન્ય રીતે અંગ્રેજી ઉપરાંત માત્ર એક જ અન્ય ભાષા ભણાવવામાં આવતી હતી, જેમાં મોટેભાગે હિન્દી અથવા વિદેશી ભાષાઓ પસંદ કરવામાં આવતી હતી. પરંતુ હવે આ નવી વ્યવસ્થાથી ભારતીય ભાષાઓનું ગૌરવ પુનઃ સ્થાપિત થશે.

વિદ્યાર્થીઓ પાસે કઈ ભાષાઓ પસંદ કરવાનો રહેશે વિકલ્પ?

સીબીએસઈ દ્વારા જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર નોટિફિકેશન મુજબ, શાળાઓ વિદ્યાર્થીઓને બંધારણની આઠમી અનુસૂચિમાં સામેલ ૨૨ માન્ય ભારતીય ભાષાઓમાંથી કોઈપણ બે ભાષાઓ પસંદ કરવાનો વિકલ્પ આપશે. ઉદાહરણ તરીકે, એક વિદ્યાર્થી અંગ્રેજી (વિદેશી અથવા વૈશ્વિક ભાષા તરીકે) ની સાથે હિન્દી અને સંસ્કૃત, અથવા હિન્દી અને ગુજરાતી, અથવા તમિલ અને મરાઠી જેવી પ્રાદેશિક ભાષાઓનું સંયોજન પસંદ કરી શકશે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓમાં નાનપણથી જ બહુભાષીય કૌશલ્યનો વિકાસ થશે અને તેઓ દેશની વિવિધ સંસ્કૃતિઓથી પરિચિત થશે.

મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ અને શાળાઓ માટે કડક આદેશ:

બોર્ડે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ત્રણેય ભાષાઓ મુખ્ય વિષય તરીકે ગણવામાં આવશે અને ધોરણ ૯ તેમજ ધોરણ ૧૦ ની વાર્ષિક બોર્ડ પરીક્ષાઓમાં તેનું સમાન મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. આ માટે શાળાઓએ પોતાના શૈક્ષણિક ટાઈમ-ટેબલમાં જરૂરી ફેરફારો કરવા પડશે અને લાયકાત ધરાવતા ભાષા શિક્ષકોની તાત્કાલિક નિમણૂક કરવી પડશે. જે શાળાઓ આ નિયમનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જશે તેમની સામે બોર્ડના નિયમોનુસાર દંડાત્મક વહીવટી કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી શકે છે.

વાલીઓ અને શિક્ષણવિદો તરફથી મિશ્ર પ્રતિસાદ:

સીબીએસઈના આ ઐતિહાસિક નિર્ણયને દેશભરના અગ્રણી શિક્ષણવિદો અને ભાષા પ્રેમીઓએ ઉષ્માભેર આવકાર્યો છે. તેમનું માનવું છે કે આનાથી અંગ્રેજી પાછળની આંધળી દોટ અટકશે અને નવી પેઢી પોતાની માતૃભાષા સાથે મજબૂતાઈથી જોડાશે. જોકે, બીજી તરફ કેટલાક વાલી મંડળોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે અચાનક એક વધારાની ભાષાનો બોજ આવવાથી વિદ્યાર્થીઓ પર માનસિક તણાવ વધી શકે છે. બોર્ડે વાલીઓને આશ્વાસન આપ્યું છે કે અભ્યાસક્રમની રૂપરેખા એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવશે જેથી વિદ્યાર્થીઓ રમત-ગમત અને રસપ્રદ પ્રવૃત્તિઓ સાથે સરળતાથી નવી ભાષાઓ શીખી શકે.