નોઇડા : ઉત્તર પ્રદેશના નોઇડામાં બની રહેલું ભવ્ય ‘નોઇડા ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ’, જે જેવર એરપોર્ટ તરીકે પણ જાણીતું છે, તે દેશભરમાં હેડલાઇન્સ બટોરી રહ્યું છે. આ એરપોર્ટ માત્ર તેની વિશાળતા કે આધુનિક સુવિધાઓ માટે જ ખાસ નથી, પરંતુ તે ભારતીય બાંધકામ ક્ષેત્રે એક નવો ઇતિહાસ રચી રહ્યું છે. જેવર એરપોર્ટ એ ભારતનો સૌથી પહેલો એવો મેગા પ્રોજેક્ટ છે જેમાં પરંપરાગત સિમેન્ટના બદલે સંપૂર્ણપણે પર્યાવરણને અનુકૂળ ‘ગ્રીન સિમેન્ટ’ (LC3) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. સૌથી આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ સિમેન્ટ ફેંકી દેવાયેલા કચરા અને નકામા પથ્થરોમાંથી તૈયાર થાય છે.

શું છે આ ગ્રીન સિમેન્ટ અથવા LC3 ટેકનોલોજી?

સામાન્ય રીતે સિમેન્ટ બનાવવા માટે ‘ક્લિંકર’ નામના પદાર્થનો મુખ્ય ઘટક તરીકે ઉપયોગ થાય છે. પરંતુ ગ્રીન સિમેન્ટ (Limestone Calcined Clay Cement - LC3) માં ક્લિંકરનો ઉપયોગ અડધો થઈ જાય છે. તેની જગ્યાએ લો-ક્વોલિટી (નબળી ગુણવત્તાવાળી) માટી અને કચરો ગણાતા ચૂનાના પથ્થરોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ક્રાંતિકારી ટેકનોલોજીની શોધ ‘IIT દિલ્હી’, ‘IIT મદ્રાસ’ અને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડની અગ્રણી સંસ્થા ‘EPFL’ દ્વારા સંયુક્ત સંશોધન કરીને કરવામાં આવી છે.

પર્યાવરણ માટે વરદાન: ૪૦ ટકા કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટશે

પરંપરાગત સિમેન્ટ બનાવવાની પ્રક્રિયા પર્યાવરણ માટે ખૂબ જ નુકસાનકારક છે, કારણ કે તેને પકવવા માટે ૧૪૫૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલા પ્રચંડ તાપમાનની જરૂર પડે છે, જે મોટા પ્રમાણમાં પ્રદૂષણ ફેલાવે છે.

બીજી તરફ, ગ્રીન સિમેન્ટ માત્ર ૮૦૦ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાનમાં જ તૈયાર થઈ જાય છે. આનાથી ફેક્ટરીઓમાં ઉર્જાનો વપરાશ તો ઘટે જ છે, સાથે-સાથે હવામાં ઝેરી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO2) નું ઉત્સર્જન પણ ૪૦ ટકા જેટલું ઓછું થાય છે.

નકામી વસ્તુઓમાંથી બને છે આ અમૂલ્ય સિમેન્ટ

·         કેલ્સાઇન્ડ માટી: આ સિમેન્ટ બનાવવા માટે એવી નકામી માટીનો ઉપયોગ થાય છે જે ખેતી કે અન્ય કોઈ પણ કામ માટે બિલકુલ લાયક નથી હોતી. આવી માટી ભારતમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે.

·         વેસ્ટ ચૂનાનો પથ્થર: સામાન્ય સિમેન્ટ ફેક્ટરીઓ જે નબળી ગુણવત્તાવાળા ચૂનાના પથ્થરને કચરો સમજીને ફેંકી દે છે, તેને રિસાયકલ કરીને ગ્રીન સિમેન્ટ બનાવવામાં આવે છે.

·         ૫૦% ઓછું ક્લિંકર: આ વેસ્ટ સામગ્રીના કારણે મુખ્ય પ્રદૂષણ ફેલાવતા ક્લિંકરની જરૂરિયાત સીધી ૫૦% ઘટી જાય છે.

શું ગ્રીન સિમેન્ટ સામાન્ય સિમેન્ટ જેટલું જ મજબૂત છે?

બાંધકામ નિષ્ણાતો અને વૈજ્ઞાનિકોના મતે, ગ્રીન સિમેન્ટથી બનેલી ઇમારતો કે રનવે સામાન્ય સિમેન્ટ જેટલા જ મજબૂત હોય છે. વાસ્તવમાં, કેટલીક ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં તે પરંપરાગત સિમેન્ટ કરતાં પણ વધુ ટકાઉ અને લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતું સાબિત થયું છે.

હાલના તબક્કે આ સિમેન્ટનું ઉત્પાદન મર્યાદિત હોવાથી તે સામાન્ય સિમેન્ટ કરતાં થોડું મોંઘું છે. પરંતુ ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં, જ્યાં દરરોજ સેંકડો સરકારી અને ખાનગી કન્સ્ટ્રક્શન પ્રોજેક્ટ્સ ચાલતા હોય છે, ત્યાં ભવિષ્યમાં ગ્રીન સિમેન્ટનું મોટા પાયે ઉત્પાદન શરૂ થતાં જ તેની કિંમતો સામાન્ય સિમેન્ટ કરતાં પણ ઓછી થઈ જશે. જેવર એરપોર્ટનો આ પ્રયોગ ભારતના ગ્રીન અને પ્રદૂષણમુક્ત ભવિષ્ય માટે એક ગેમ-ચેન્જર સાબિત થવા જઈ રહ્યો છે.