નવી દિલ્‍હી,તા.૦૪: ડેટા એજન્‍સી PRICE અને ટાટા સન્‍સના અહેવાલમાં ખુલાસો થયો છે કે સરેરાશ આવકની દ્રષ્ટિએ બેંગલુરુ, ચંદીગઢ અને દિલ્‍હી દેશમાં આગળ છે. સરેરાશ ઘરગથ્‍થુ ખર્ચની દ્રષ્ટિએ ચંદીગઢ, તિરુવનંતપુરમ અને વડોદરા ટોચ પર છે. કુલ માંગની દ્રષ્ટિએ, ટોચના છ શહેરો - દિલ્‍હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ, કોલકાતા, ચેન્નાઈ અને હૈદરાબાદ - કુલ વપરાશના ૪૬ ટકા અને શહેરી વપરાશના બે તૃતીયાંશ હિસ્‍સો ધરાવે છે. દિલ્‍હી-NCR સૌથી મોટું વપરાશ કેન્‍દ્ર છે, જેમાં $૧૨૬ બિલિયન છે, જે મુંબઈ અને બેંગલુરુના સંયુક્‍ત વપરાશ (જે ઼૧૩૪ બિલિયન છે) ની સમકક્ષ છે.

આ વસ્‍તી વિષયકતાને કારણે છે, કારણ કે ફઘ્‍ય્‍માં ૭.૫ મિલિયન ઘરો છે, જ્‍યારે મુંબઈમાં ૪.૬ મિલિયન ઘરો છે. સરળ શબ્‍દોમાં કહીએ તો, NCR પરિવારો વાર્ષિક  $૩૩ બિલિયનથી વધુ પરિવહન પર ખર્ચ કરે છે, જે પુણે અથવા અમદાવાદના સંયુક્‍ત વપરાશ બજાર કરતાં પણ વધુ છે. PRICE ના રાજેશ શુક્‍લા અને ટાટા સન્‍સના રૂપા પુરુષોત્તમ અને વિશાલ વૈભવ દ્વારા લખાયેલ ઘણા શહેરી ભારત નામનો અહેવાલ, ૨૦૧૪ અને ૨૦૨૩ વચ્‍ચે હાથ ધરવામાં આવેલા PRICE ના ચાર ICEO ૩૬૦-ડિગ્રી સર્વેક્ષણોમાંથી ઘરો પરના માઇક્રો-ડેટાના આધારે ૨૦૨૫-૨૬ માટે અંદાજો પૂરા પાડે છે. તેમાં સરકારી સર્વેક્ષણ ડેટા પણ શામેલ છે.

એવો અંદાજ છે કે ભારતના ટોચના ૧૦૦ શહેરો દેશની વસ્‍તીના પાંચમા ભાગથી ઓછા (૨૦% કરતા ઓછા) રહે છે, પરંતુ તેઓ દેશની કુલ આવકના ત્રીજા ભાગથી વધુ ફાળો આપે છે. તેઓ કુલ વપરાશના ૩૧% હિસ્‍સો પણ ધરાવે છે. આ અહેવાલ શહેરોને નીચેની શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરે છે

‘બિગ સિક્‍સ' - ૧૦ મિલિયનથી વધુ વસ્‍તી અને  $૨.૩ મિલિયનની સરેરાશ વાર્ષિક આવક સાથે

‘બૂમટાઉન' - જેમ કે અમદાવાદ, જયપુર, સુરત અને પુણે, ૨.૫ મિલિયનથી ૧૦ મિલિયનની વસ્‍તી અને રૂ.૧.૭ મિલિયનની સરેરાશ આવક સાથે

‘બ્રેકઆઉટ શહેરો' - ૧.૫ મિલિયનથી ૨.૫ મિલિયનની વસ્‍તી અને રૂ.૧.૪ મિલિયનની વાર્ષિક આવક સાથે

‘ફ્રન્‍ટીયર શહેરો' - ૫ મિલિયનથી ૧.૫ મિલિયનની વસ્‍તી અને રૂ.૧.૨ મિલિયનની સરેરાશ આવક સાથે

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે મધ્‍યમ આવક ધરાવતા પરિવારોનો હિસ્‍સો (રૂ.૬-૩.૬ મિલિયનની આવક સાથે) છેલ્‍લા દાયકામાં લગભગ બમણો થઈ ગયો છે, જે ૨૯% થી ૫૩% થઈ ગયો છે.

૨૦૩૦ સુધીમાં, ટોચના ૧૦૦ શહેરોમાં તેમનો હિસ્‍સો ૬૦% સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે.

ઉચ્‍ચ આવક ધરાવતા પરિવારો (રૂ.૩.૬ મિલિયનથી વધુ) ની વાત કરીએ તો, છેલ્‍લા ૧૦ વર્ષમાં તેમનો હિસ્‍સો ૩% થી વધીને ૧૨% થયો છે અને ૨૦૩૦ સુધીમાં તે ૨૦% ની નજીક પહોંચવાની ધારણા છે.

દિલ્‍હી, મુંબઈ અને પુણે આમાં આગળ છે, પરંતુ રાયપુર, થુથુકુડી અને કન્નુર જેવા શહેરો ફક્‍ત આ શ્રેણીમાં જ નહીં પરંતુ મધ્‍યમ આવક શ્રેણીમાં પણ ઝડપથી વિકાસ કરી રહ્યા છે.

અહેવાલમાં એવી પણ આગાહી કરવામાં આવી છે કે ૨૦૩૦ સુધીમાં, ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારો (ઓછામાં ઓછા ટોચના ૧૦૦ શહેરોમાં) અલ્લશ્‍ય થઈ જશે, અને રૂ.૧.૫ મિલિયનથી ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારોનો હિસ્‍સો ઘટીને ૦.૩% થઈ જશે.