નવી દિલ્હી : આજના સમયમાં કોઈ પણ યુવાન જ્યારે નોકરીની શરૂઆત કરે છે, ત્યારે તેનો પહેલો પગાર તેના માટે આઝાદી અને આત્મનિર્ભરતાનું પ્રતીક હોય છે. પરંતુ, પશ્ચિમ બંગાળથી લઈને ગુજરાત સુધીના મેટ્રો શહેરોમાં એક નવો અને ખતરનાક ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. હવે 'ફર્સ્ટ સેલેરી' (પહેલો પગાર) આવે તે પહેલાં જ 'ફર્સ્ટ EMI' (પહેલો હપ્તો) નક્કી થઈ જાય છે. 'બાય નાઉ પે લેટર' (BNPL) અને ઇઝી ક્રેડિટના જમાનામાં ભારતીય Gen Z (૧૯૯૭ થી ૨૦૧૨ વચ્ચે જન્મેલા યુવાનો) બચત કરવાને બદલે દેવાથી પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી રહ્યા છે.

દેખાડો અને ડિજિટલ દેવું

સોશિયલ મીડિયાના વધતા પ્રભાવ અને 'ઈન્સ્ટા-વર્ધી' લાઈફસ્ટાઈલ જીવવાની લાયમાં યુવાનો મોંઘા આઈફોન, લેપટોપ અને બ્રાન્ડેડ વસ્તુઓ હપ્તેથી ખરીદી રહ્યા છે. ક્રેડિટ કાર્ડ અને લોન એપ્સ દ્વારા સરળતાથી મળતા નાણાં તેમને શરૂઆતમાં આકર્ષક લાગે છે, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ આ ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ અને હપ્તાઓ તેમની આખી સેલેરી સ્વાહા કરી જાય છે. શહેરોમાં વધતું જતું ભાડું અને મોંઘવારી આ સ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી રહી છે.

શિક્ષણ લોન અને આર્થિક જવાબદારી

માત્ર મોજશોખ જ નહીં, પરંતુ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે લીધેલી મોટી લોન પણ યુવાનો પર માનસિક દબાણ ઉભું કરે છે. નોકરી મળતાની સાથે જ પગારનો મોટો હિસ્સો એજ્યુકેશન લોનના હપ્તા ભરવામાં જતો રહે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ એક 'સાઈલન્ટ ડેટ ટ્રેપ' (શાંત દેવાની જાળ) છે જે યુવાનોને ભવિષ્યમાં ઘર લેવા કે ઈમરજન્સી માટે બચત કરતા અટકાવે છે. આર્થિક આઝાદીના ઉંબરે ઉભેલી આ પેઢી અત્યારે બચતને બદલે દેવાના સહારે જીવતી થઈ ગઈ છે.

નિષ્ણાતોની સલાહ

નાણાકીય સલાહકારો માને છે કે યુવાનોએ 'પહેલા બચત, પછી ખર્ચ'ની જૂની પણ કારગત નીતિ અપનાવવી જોઈએ. જરૂરિયાત અને મોજશોખ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો અનિવાર્ય છે. જો આ ટ્રેન્ડ પર લગામ નહીં આવે, તો આવનારા સમયમાં યુવા વર્ગ આર્થિક સંકટમાં મુકાઈ શકે છે. ૨૦૨૬માં જ્યારે દેશ આર્થિક પ્રગતિના શિખરે છે, ત્યારે આ 'દેવા સંસ્કૃતિ' યુવાનોના વ્યક્તિગત વિકાસમાં અવરોધક બની શકે છે.